Biyogazda YEKDEM sonrası yeni iş modelleri geliyor

EKONOMİST YAZARI Özlem Bay Yılmaz obay@ekonomist.com.tr Profil Yazılar → Biyogazda YEKDEM sonrası yeni iş modelleri geliyor

YEKDEM’deki 10 yıllık desteğin sona ermesi, yalnızca elektrik satışına dayanan biyogaz tesislerinin sürdürülebilirliğini zorlaştırıyor. Sektör biyometan, organik gübre, geri kazanım ve karbon kredileri gibi alternatif gelir alanlarına yönelerek yeni bir iş modeline geçmeyi hedefliyor.

14 Kasım 2026 | 10:00

Organik atıklardan kullanılabilir gaz üretimi yapan biyogaz sektörü, Türkiye’de önemli bir dönüşüm eşiğinde duruyor. Sektör oyuncuları enerji üretiminin yanı sıra atık yönetimi, organik gübre üretimi ve döngüsel ekonomi açısından yeni bir döneme adım atıyor. Mevcut yapının yalnızca elektrik üretimi üzerinden değerlendirilmesinin biyogazın gerçek ekonomik potansiyelini sınırladığı savunulurken, önümüzdeki dönemde biyometan, geri kazanım, ATY ve karbon kredileri gibi farklı gelir alanlarının öne çıkması bekleniyor.

Ekonomist’in 25 Ekim - 07 Kasım 2026 tarihli sayısından

101 biyogaz tesisi var

Türkiye’de lisanslı ve lisanssız 101 biyogaz tesisi bulunuyor. Tesislerin toplam kurulu gücü yaklaşık 313 MW seviyesinde ve bu tesisler yılda 2,4 milyar kilowatt/saat elektrik üretiyor. Sektörün toplam yatırım büyüklüğünün ise yaklaşık 1,2 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. Biyogazdan biyometan ve BioLNG üretiminin yanı sıra organik gübre, amonyum sülfat, amonyum nitrat ve gıda sınıfı karbondioksit gibi farklı ürünler de elde edilebileceğini vurgulayan sektör temsilcileri, sektörün tek bir elektrik üretim teşvikiyle yönetilmesi yerine, endüstriyel biyogaz ve çiftlik tipi biyogaz tesisleri için farklı destek mekanizmalarının oluşturulması gerektiğini savunuyor.

Altan Denizsel / Biyogaz Derneği Yönetim Kurulu Başkanı

Sektörün gündemindeki en kritik konu ise Yenilenebilir Enerji Kaynaklarını Destekleme Mekanizması’nın (YEKDEM) sona erdiği tesislerde ortaya çıkan olumsuz tablo. Biyogaz Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Altan Denizsel’in verdiği bilgilere göre, mevcut tesislerin 60’ı eski YEKDEM’den yararlanıyor ve yeni YEKDEM kapsamında henüz yeni bir tesis kurulmadı. YEKDEM’den çıkan tesislerin önemli bir bölümünün kapandığını veya yalnızca elektrik fiyatlarının yüksek olduğu saatlerde çalıştığını belirten Denizsel, mevcut piyasa koşullarında sektörün zorlandığının altını çiziyor.

Sektör ne talep ediyor?

Denizsel’e göre 13,3 dolar-cent seviyesindeki YEKDEM desteği döneminde önemli sayıda biyogaz ve çöp gazı tesisi hayata geçirildi. Ancak 2022’den itibaren YEKDEM süreleri dolan tesislerin serbest piyasaya geçmesiyle birlikte elektrik gelirleri üzerindeki baskı arttı. Denizsel, biyogaz tesislerinin mevcut yapıyla yalnızca elektrik satarak ayakta kalmasının giderek zorlaştığını söylüyor. Sektörün, elektrik üretiminden daha yüksek katma değerli ürünlere geçişi sağlayacak yeni bir destek modeli talep ettiğini dile getiren Denizsel, “Sektör bundan sonra biyogazdan elektrik üretmek yerine bu gazı upgrade ederek doğal gaz üretmek ister” diyerek biyometan üretimine işaret ediyor. Denizsel, bunun gerçekleşebilmesi için uzun vadeli alım garantisi ve makul bir fiyat mekanizmasına ihtiyaç olduğunu da belirtiyor. Avrupa’daki dönüşümün de bu yönde ilerlediğini belirten Denizsel, Almanya’da biyogaz tesislerinin biyogazı upgrade ederek biyometan, yeşil gaz, BioLNG ve gıda sınıfı karbondioksit gibi ürünlere dönüştürdüğünü aktarıyor. Denizsel, Türkiye’de ise biyometanın doğal gaz şebekesine verilmesinin önünde mevzuattan kaynaklanan engeller bulunduğunu savunuyor.

Ali Rıza Öner / Atık Yönetimi ve Atıktan Enerji Üreticileri Derneği

Tesislerde kapanma riski var

Mevcut YEKDEM desteklerinin sona ermesinin ardından serbest piyasa fiyatlarıyla maliyetlerini karşılamakta zorlanabilecek tesislerin kapanma riskiyle karşı karşıya kalabileceğini belirten Atık Yönetimi ve Atıktan Enerji Üreticileri Derneği (TAYED) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Rıza Öner de sektörün sürdürülebilirliği için yeni destek mekanizmalarına ihtiyaç bulunduğunu ifade ediyor. Biyogazın arıtılarak biyometana dönüştürülmesi ve gerekli kalite koşullarını sağlaması halinde doğal gaz yerine kullanılabilmesi için mevzuat, altyapı ve destek mekanizmalarının oluşturulması gerektiğini aktaran Öner, enerji üretimi, atık yönetimi ve tarımsal kullanımın birlikte ele alınması gerektiğini vurguluyor.

Öte yandan hayvan varlığından kaynaklanan atıkların önemli bir enerji kaynağı olduğuna da değinen Öner, yıllık 4 - 5 milyar metreküp biyometan ve yaklaşık 8 - 10 milyar kilowatt/saat elektrik üretimi potansiyelinden söz ediyor. Hayvansal atıkların enerji değerinin günlük hayat üzerinden somutlaştırılabileceğini belirten Öner, “Bir ineğin bir yılda ürettiği gübrenin biyogaz tesisinde değerlendirilmesiyle 1000 kilowat/saat elektrik elde edildiğini varsayarsak, bu miktar yılda 2 bin 400 kilowatt/saat elektrik tüketen bir hanenin beş aylık ihtiyacını karşılayabilir” diyor.

Atık maliyetleri arttı

Gübrenin oksijensiz koşullarda depolandığı çukur ve havuzlarda metan oluştuğunu, atmosfere salınan bu gazın küresel ısınmayı artırdığını anlatan Öner, biyogaz tesislerinde ise organik maddelerin kapalı reaktörlerde işlendiğini ve ortaya çıkan gazın elektrik ve ısı üretiminde kullanılabildiğini veya arıtılarak biyometana dönüştürülebildiğini kaydediyor.

“Türkiye açısından çevresel kazanım, hayvansal atıkların kontrollü bir yönetim sürecine alınması ve bu atıklardan yerli, yenilenebilir enerji üretilmesi olur. Dolayısıyla biyogaz tesislerini değerlendirirken elektrik üretiminin yanında, üstlendikleri atık yönetimi işlevini de dikkate almak gerekiyor” diyen Öner, hayvansal atıklardan enerji üretiminin önündeki en önemli sorunun ise tesislerin ekonomik sürdürülebilirliği olduğunu söylüyor.

Çünkü biyogazdan elektrik üretiminde yüksek yatırım ve işletme maliyetleri bulunuyor. Artan atık tedarik maliyetleri de tesislerin ekonomisini zorluyor. Geçmişte hayvancılık işletmeleri bertaraf etmek zorunda oldukları atıkları biyogaz tesislerine bedelsiz veriyorken bugün, sektördeki gelişmelerle bu atıklar yüksek fiyatlarla satılmaya başlanmış durumda. Bu da tesislerin maliyetlerini artırmış bulunuyor.

Mevhibe Canan Özsoy / Biotrend Yönetim Kurulu Başkanı

Yeni gelir alanları

Biyogazdaki dönüşümün şirketler tarafındaki yansımalarından biri Biotrend’in stratejisinde görülüyor. Türkiye’nin beş bölgesinde ve dokuz ilinde 17 tesisle faaliyet gösteren şirketin toplam 114,2 MWe kurulu gücü bulunuyor. Biotrend, biyogazı yalnızca elektrik üretiminde kullanılan bir kaynak olarak değil, farklı ürünlere dönüştürülebilecek bir ham madde olarak değerlendiriyor. Biotrend Yönetim Kurulu Başkanı Mevhibe Canan Özsoy, önümüzdeki dönemde biyogazın biyometan gibi farklı ürünlere dönüştürülmesiyle aynı kaynağın kullanım alanlarının genişletilmesini hedeflediklerini belirtiyor. Özsoy, 30 Haziran 2026 itibarıyla portföyün ortalama kalan YEKDEM süresinin 3,7 yıl olduğunu belirterek bu dönemin; operasyonel verimlilik, lisanslı kapasitenin daha etkin kullanılması ve elektrik üretiminin yanında geri kazanım, ATY, karbon kredileri ve biyometan gibi alanların geliştirilmesi için değerlendirildiğini söylüyor.

YEKDEM’in sona ermesiyle birlikte yalnızca elektrik gelirine dayanan tesis ekonomisi daha kırılgan hale geldiğini belirten Özsoy, “YEKDEM’in sona ermesiyle birlikte tesis ekonomisinde en önemli değişim, elektrik gelirinin tek başına yeterli olmadığı bir yapıya geçilmesi olacak” diyor. Biotrend’in Aliağa Plastik İleri Dönüşüm Tesisi, biyometan ve batarya geri dönüşümü yatırımları da bu çeşitlendirme yaklaşımının örnekleri olarak öne çıkıyor.

Entegre iş modeli

Sütaş ise biyogazı enerji üretiminden daha geniş bir döngüsel üretim modelinin parçası olarak ele alıyor. Şirketin entegre iş modeli; damızlık yetiştirme çiftliklerinden yem fabrikalarına, süt ürünleri fabrikalarından enerji ve gübre tesislerine kadar uzanıyor. Bu yapı içerisinde çiftliklerde oluşan hayvan gübreleri ve üretim tesislerinden çıkan organik atıklar biyogaz tesislerinde işlenerek enerjiye dönüştürülüyor. Sütaş Enerji ve Çevre Faaliyetleri Genel Müdürü Mustafa Gül’ün verdiği bilgilere göre şirketin dört entegre tesisindeki biyogaz tesislerinin toplam kurulu gücü 22,4 MW. Sütaş, elde ettiği biyogazı kojenerasyon teknolojisiyle elektrik, buhar ve sıcak su üretiminde değerlendiriyor. 2025 yılında şirketin çiftlik gübreleri ve fabrikalardaki organik atıklardan ürettiği yenilenebilir enerji miktarı 221 bin 962 MWh olurken, bunun 110 bin MWh’si elektrik, 58 bin 139 MWh’si sıcak su ve 66 bin 497 tonu buhar olarak gerçekleşmiş durumda.

“Yenilenebilir enerji bizim için önemli bir alan. Son üç yılda yenilenebilir enerji alanında yaptığımız yatırım 1,6 milyon Euro’yu buldu” diyen Gül, 2025 yılı sonu itibarıyla endüstriyel tesislerinin elektrik ihtiyacının yüzde 100’ünü, ısı ihtiyaçlarının ise yüzde 35’ini ineklerinin gübreleri ve organik atıklarından ürettikleri yenilenebilir enerji ile karşılayabildiklerini söylüyor.

Sütaş’ın modelinde biyogaz tesislerinin ekonomik değeri enerji üretimiyle de sınırlı kalmıyor. Biyogaz üretiminin ardından elde edilen fermente gübreler organik ve organomineral gübrelere dönüştürülerek yem bitkilerinin yetiştirildiği toprakların zenginleştirilmesinde kullanılıyor. Bu entegre yapı aynı zamanda maliyet avantajı da sağlıyor.

Biyogaz üretiminin avantajları

• Atık yönetimini kolaylaştırır: Organik atıkların biyogaz tesislerinde işlenmesi, depolama sahalarına gönderilen atık miktarını ve bertaraf yükünü azaltır.
• Yenilenebilir enerji sağlar: Biyogaz, elektrik ve ısı üretiminde kullanılabilir. Arıtılarak biyometana dönüştürüldüğünde doğal gaz ve araç yakıtına alternatif oluşturabilir.
• Enerji maliyetlerini düşürür: Tarımsal işletmeler, oteller, restoranlar ve gıda tesisleri, kendi organik atıklarından enerji üreterek dışarıdan enerji alımını azaltabilir.
• Organik gübre üretimini destekler: Biyogaz üretimi sonrasında kalan sindirim ürünü, uygun koşullarda işlenerek tarımda gübre veya toprak iyileştirici olarak değerlendirilebilir.
• Sera gazı emisyonlarını azaltır: Atıklardan açığa çıkan metanın yakalanıp enerjiye dönüştürülmesi ve fosil yakıtların ikame edilmesi, sera gazı emisyonlarının düşürülmesine katkı sağlayabilir.
• Atık suların değerlendirilmesini sağlar: UASB gibi anaerobik arıtma teknolojileri, organik yükü yüksek atık suların arıtılmasına ve biyogaz yoluyla enerji geri kazanımına olanak tanır.
• Farklı ölçeklerde uygulanabilir: Küçük çiftliklerden büyük sanayi tesislerine kadar farklı ölçeklerde kurulabilen biyogaz sistemleri, organik atıkların yerinde değerlendirilmesini sağlar.
• Döngüsel ekonomiye katkıda bulunur: Atıkları enerjiye ve kullanılabilir yan ürünlere dönüştüren biyogaz tesisleri, kaynak verimliliğini artırır ve yerel istihdamı destekleyebilir.

EKONOMİST YAZARI Özlem Bay Yılmaz obay@ekonomist.com.tr Profil Yazılar →