Tarımda 950 milyar dolarlık destek tüketicinin cebine neden yansımıyor?

YAYINLAMA 14 Kasım 2026 14:52

GÜNCELLEME 14 Kasım 2026 14:54

Ekonomim haberlerini Google'da daha sık görün Ekonomim'i tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyerek nitelikli haberlere daha kolay ulaşın.

Dünya genelinde tarım sektörüne yönelik kamu destekleri yeni bir rekora ulaştı. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) yayımladığı Tarımsal Politikaların İzlenmesi ve Değerlendirilmesi raporuna göre, 56 ülkede tarım sektörüne sağlanan toplam destek 2025 yılında 950 milyar doların üzerine çıktı.

Mısır ve Peru'nun ilk kez dahil edildiği araştırma, küresel tarım politikalarının üreticiler ve tüketiciler üzerindeki etkilerini ortaya koydu. Tarıma aktarılan kaynakların büyüklüğüne rağmen gıda fiyatlarındaki artışın önüne geçilememesi ise dikkat çekti.

OECD'nin değerlendirmesine göre, bazı ülkelerde uygulanan destekleme politikaları tarımsal ürünlerin iç piyasa fiyatlarını uluslararası fiyatların üzerine çıkarıyor. Bu durum üreticiyi desteklemeyi amaçlayan uygulamaların tüketici açısından daha yüksek maliyet oluşturmasına neden oluyor.

Tarımsal desteklerin toplamı 950 milyar doları geçti

OECD verilerine göre 56 ülkede tarım sektörüne sağlanan toplam kamu desteği 2025 yılında 950 milyar doların üzerine çıkarak şimdiye kadarki en yüksek seviyesine ulaştı. Tarımsal desteklerin üretim değerine oranı da önemli ölçüde yükseldi. 2023 yılında yüzde 17,6 olan bu oran, 2025 yılında yüzde 19,1'e çıktı. Böylece uzun yıllardır devam eden tarımsal desteklerin üretim değerine oranındaki gerileme eğilimi tersine döndü.

2023-2025 döneminde incelenen ülkelerde bireysel çiftçilere sağlanan desteklerin yıllık ortalaması 661 milyar dolar olarak hesaplandı. Ancak kaynakların ülkeler arasında dağılımı ve hangi yöntemlerle üreticilere aktarıldığı konusunda önemli farklılıklar görüldü.

Gelişmekte olan ekonomilerde destek artışının önemli bölümü piyasa fiyatlarına müdahalelerden kaynaklanırken OECD ülkelerinde bütçe üzerinden yapılan ödemeler öne çıktı. Bu ödemeler arasında doğal afetler nedeniyle üreticilere sağlanan olağanüstü yardımlar da bulunuyor.

Üreticiye verilen destek tüketici fiyatlarını yükseltebiliyor

OECD raporunun en dikkat çekici bulgularından biri, tarımsal desteklerin tüketici fiyatları üzerindeki etkisi oldu. Birçok ülkede uygulanan destekleme politikalarının bazı ürünlerin yurt içi fiyatlarını uluslararası piyasa seviyelerinin üzerine çıkardığı belirtildi. Bu uygulamalar, çiftçilerin gelirlerini korumayı amaçlarken tüketicilerin aynı ürünlere daha yüksek fiyatlarla ulaşmasına yol açabiliyor. Özellikle piyasa fiyatlarını doğrudan etkileyen müdahaleler, tarımsal ürünlerin gerçek arz ve talep koşullarına göre fiyatlanmasını zorlaştırabiliyor.

Rapora göre 2023-2025 döneminde tarım sektörüne sağlanan toplam desteklerin yaklaşık yarısı, üretim ve ticaret üzerinde potansiyel olarak en fazla bozucu etkiye sahip yöntemlerden oluştu.

Bu tablo, tarıma aktarılan kaynağın büyüklüğü kadar nasıl kullanıldığının da önemli olduğunu gösteriyor. OECD, üretim ve fiyatları doğrudan etkileyen uygulamalar yerine daha hedefli destekleme modellerinin geliştirilmesini öneriyor.

Gelişmekte olan ülkelerde fiyat müdahaleleri öne çıkıyor

Tarımsal destekleme politikaları ülkelerin ekonomik yapılarına göre farklılık gösteriyor. Gelişmekte olan ekonomiler, hem tarımsal üretimde hem de destekleme politikalarında giderek daha fazla ağırlık kazanıyor. Bu ülkelerde dünya fiyatlarına kıyasla iç piyasa fiyatlarını yükselten veya düşüren uygulamalara daha fazla başvuruluyor.

OECD, bu tür müdahalelerin tarımsal üretim sistemlerinin esnekliğini azaltabileceğine dikkat çekiyor. Üreticilerin değişen piyasa koşullarına uyum sağlamasını zorlaştıran politikalar, sektörün ekonomik şoklar karşısındaki dayanıklılığını da zayıflatabiliyor. Tarım sektörünün sürdürülebilirliği açısından yalnızca üreticiye kaynak aktarılmasının yeterli olmadığına işaret eden rapor, piyasa koşullarına uyum sağlayabilen bir üretim yapısının önemini vurguluyor.

Hürmüz Boğazı'ndaki kriz tarımsal maliyetleri artırıyor

Küresel tarım piyasalarında fiyatları etkileyen bir diğer önemli unsur ise jeopolitik gelişmeler ve tedarik zincirlerindeki aksamalar oldu. OECD raporunda Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının tarımsal girdiler ve dolayısıyla tarım ürünleri piyasaları üzerinde ek baskı oluşturduğu belirtildi.

Enerji ve gübre tedarikinde yaşanan sorunlar, tarımsal üretimin maliyet yapısını doğrudan etkiliyor. Üretim için gerekli girdilerin pahalanması, çiftçilerin maliyetlerini yükselterek ürün fiyatlarına yansıyabiliyor. Bunun yanında 2025-2026 döneminde aşırı hava olayları ve doğal afetlere karşı ülkeler genelinde 30'dan fazla acil politika müdahalesi gerçekleştirildiği bildirildi.

İklim kaynaklı üretim kayıpları ve jeopolitik gelişmelerin aynı dönemde etkili olması, tarım sektörünün karşı karşıya bulunduğu riskleri artırıyor.

Tarımda altyapı ve teknoloji yatırımları yetersiz kalıyor

OECD, tarıma yönelik kamu desteklerinin büyümesine karşın sektörün uzun vadeli dayanıklılığını artıracak yatırımların aynı hızda gelişmediğini belirtiyor. Tarımsal altyapı, araştırma-geliştirme ve inovasyon gibi alanları kapsayan genel hizmetlere yönelik kamu harcamaları, 2023-2025 döneminde yıllık ortalama 118 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Rapora göre bu yatırımlar, tarım sektörünün dönüşüm ihtiyacına ayak uydurmakta yetersiz kalıyor.

Üretim altyapısının geliştirilmesi, yeni teknolojilerin kullanılması, verimliliğin artırılması ve iklim risklerine karşı önlem alınması, tarımsal üretimin geleceği açısından kritik önem taşıyor. OECD, kamu kaynaklarının yalnızca kısa vadeli fiyat müdahalelerine yönlendirilmesi yerine tarımın uzun vadeli üretim kapasitesini güçlendirecek alanlara aktarılmasını öneriyor.

OECD'den tarımsal desteklerde yeni politika önerisi

Raporda ülkelerin tarımsal destekleme sistemlerini yeniden değerlendirmesi gerektiği vurgulanıyor. OECD'ye göre üretim ve ticaret üzerinde piyasa bozucu etkiler oluşturabilecek desteklerin azaltılması, daha hedefli ve ölçülebilir sonuçlar sağlayan politikaların geliştirilmesi gerekiyor. Bu kapsamda araştırma-geliştirme, tarımsal bilgi sistemleri, altyapı yatırımları ve risk yönetimi mekanizmalarının güçlendirilmesi öneriliyor. Desteklerin çevresel hedeflerle daha güçlü biçimde ilişkilendirilmesi de raporda öne çıkan başlıklardan biri oldu.

Küresel tarım sektörüne sağlanan kamu kaynaklarının 950 milyar doları aşması, üreticilerin desteklenmesi açısından büyük bir kaynak büyüklüğüne işaret ediyor. Ancak OECD'nin bulguları, bu kaynakların tüketici fiyatlarını düşürmek ve tarımsal üretimi daha dayanıklı hale getirmek için tek başına yeterli olmadığını ortaya koyuyor.