Kuraklık, "yağmur bombası"nı yeniden gündeme taşıdı

YAYINLAMA 16 Kasım 2026 00:00

GÜNCELLEME 16 Kasım 2026 00:00

Ekonomim haberlerini Google'da daha sık görün Ekonomim'i tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyerek nitelikli haberlere daha kolay ulaşın.

FERZAN ÇAKIR

Türkiye, bulut tohumlamayı 1990’da “yağmur bombası” adıyla tanıdı. İstanbul’un ciddi su sıkıntısı yaşadığı dönemde, yağışı artırmak için bulutlara gümüş iyodür denilen parçacıklar bırakılıyordu. Sonraki yıllarda Ankara ve İzmir’de de denendi. Aradan geçen 36 yılda kullanılan teknoloji değişti. Ancak bulut tohumlama teknolojisi konusundaki sorular hala güncelliğini koruyor: Yağış zaten gerçekleşecek miydi, yoksa tohumlama sayesinde mi oldu? Kullanılan maddelerin çevresel etkileri ne? Artırılan yağışın ne kadarı barajlara ulaşıyor?

Bugün Türkiye, su sıkıntısı yaşayan ülkelerden biri. Kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarı 1.301 metreküp. Bu miktar su stresi eşiği kabul edilen 1.700 metreküpün altında. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın uyarısına göre önlem alınmazsa 2030 yılında bin metreküpün altına düşebilir.

Dron ve radarlarla yağış ölçümü

Bulut tohumlama teknolojisi gökyüzünde yeni bir bulut yaratmıyor. Uygun özellikteki mevcut bulutların yağış oluşturma sürecine müdahale ediyor. Uçaklar aracılığıyla bulutlara gümüş iyodür parçacıkları bırakılıyor. Gümüş iyodür, bulut içerisindeki sıfırın altında ve hâlâ sıvı halde bulunan su damlacıklarının buz kristallerine dönüşmesini kolaylaştırıyor. Uygulamanın etkisini ölçmek için ise tohumlama yapılan bölge ile yapılmayan bölgenin yağış değerleri karşılaştırılıyor. Rainmaker uygulamada neyi farklı yapıyor diye sorduğumuz Rainmaker Uluslararası Direktörü Omar Ben Halim şöyle açıklıyor: “Biz bulut tohumlama için geliştirdiğimiz dronları kullanıyoruz. Dron üzerindeki sensörler bulutun içeriğiyle ilgili daha fazla veri toplamamızı sağlıyor. Tohumlamadan sonra görülen her yağış, bunun uygulama sonucu oluştuğu anlamına gelmeyebiliyor. Bu yüzden biz uygulamanın fiziksel etkisini radar üzerinden izliyoruz. Radar sayesinde buluttaki suyun buza dönüştüğünü, kar ya da yağmur olarak düşmeye başladığını görebiliyorsunuz. Böylece ne kadar su elde ettiğinizi dakikalar içinde hesaplayabiliyorsunuz.”

Ben Halim, bu yaklaşımın ABD’de 2017’de yürütülen araştırmalara dayandığını söylüyor. SNOWIE adlı araştırmada, tohumlamanın ardından radarlar ve yerdeki ölçüm cihazlarıyla süreç takip edilerek tohumlama sayesinde ne kadar ek yağış oluştuğu hesaplandı. Rainmaker da aynı yaklaşımla kendi tohumlama çalışmalarının ne kadar ek yağış sağladığını hesapladığını belirtiyor.

71 ayrı yağışta 531 bin metreküp su hesaplandı

Tohumlama uygulamasının yağış oluşturabilmesi kadar bu yağışın miktarı da bir başka önemli nokta. Rainmaker araştırma ekibinin hazırladığı ve 5 Kasım 2026’da Atmosphere dergisinde yayımlanan çalışmada, şirketin ABD’deki 2025-2026 sezonu uygulamaları incelendi. Radar ölçümleri sonucu tohumlamayla bağlantılı olduğu belirlenen 71 ayrı yağış saptandı. Yağışların toplam su eşdeğeri ise yaklaşık 531 bin metreküp olarak hesaplandı.

Peki bu yağışın ne kadarı kullanılabilir suya dönüşüyor? “Bunu öğrenebilmek bir sonraki aşama. Elde ettiğimiz yağışın büyük bölümü kar örtüsü olarak birikiyor. Kar dağda doğal bir su deposu olarak kalıyor. İlkbahar ve yaz aylarında eriyerek nehirlere, göllere ve barajlara akıyor. Bir bölümü de yeraltı sularına karışarak bu kaynakları besliyor. Ancak tam olarak ne kadar kullanılabilir su elde edildiğini her havzada ayrı ayrı çalışarak öğrenmemiz gerekiyor. Karın eriyerek akarsulara karışma oranı bir havzadan diğerine değişiklik gösteriyor.”

Rainmaker, Ankara’da ofis açtı

Türkiye’de su sıkıntısı yaşanan bölgelerde yöntemin uygulanabilirliği ise bir başka konu. Ben Halim “Türkiye’de bulut tohumlama yöntemi sayesinde yağış elde edebileceğimiz alanlarla su sıkıntısı yaşayan bölgeler büyük ölçüde örtüşüyor. Örneğin Konya’da veya batıda, yeraltı su kaynaklarının ciddi biçimde azaldığı bölgelerde tarımdan sanayiye farklı su kullanıcılarını destekleyebileceğimizi düşünüyoruz. Uygulama için aradığımız koşullar arasında bulut içinde yüzde 90’ın üzerinde bağıl nem, eksi 5 derecenin altında sıcaklık ve saatte 90 kilometrenin altında rüzgar bulunuyor. Geçmiş veriler üzerinden baktığımızda bu koşullar Türkiye’de mevcut. Örneğin kışın bulutları görüyorsunuz ama her zaman yağmur veya kar yağmıyor. Hedeflemek istediğimiz bulutlar tam olarak bunlar. Türkiye’deki temaslarımızı desteklemek için de yakın zamanda Ankara’da bir ofis açtık. Türkiye’ye bu anlamda büyük önem veriyoruz. Gelecekte su sıkıntısıyla karşılaştığımızda hazırlıklı olmak için bu teknolojinin Türkiye’de geliştirilmesini önemli buluyorum" diyor.

"Kullandığımız maddelerin AB ve ABD'de kullanım izni var"

Bulut tohumlamaya ilişkin kaygıların birçoğu da çevresel nedenlere dayanıyor. Yöntemin güvenilirliği, çevre ve insan sağlığı üzerindeki olası etkileri bu noktada kritik önem taşıyor. Ben Halim bu kaygılara şöyle yanıt veriyor: "Bir operasyonda yaklaşık 20-50 gram tohumlama maddesi kullanıyoruz. Bu miktarla 10 bin metreküpten fazla su elde edilebiliyor. Kullanılan madde çok geniş bir alana yayılıyor ve su içinde çok seyreliyor. Yeni veya farklı türde bir kimyasal kullanmıyoruz. Kullandığımız maddelerin Avrupa Birliği, ABD ve Avustralya'da kullanımına izin veriliyor. Ancak insanların soruları tamamen meşru. Kaygılarını anlamak için açık ve şeffaf bir şekilde iletişim kurmanız gerekiyor."

"Komşu ülkelerin suyunu çalmıyoruz"

Tohumlama konusundaki bir başka kaygı da komşu ülkelerin yağışını azaltıp azaltmayacağı konusu. "Kışın yaptığımız bulut tohumlamayla komşu ülkelerin suyunu çalmıyoruz. Atmosferdeki suyun yüzde 1'inden azını kullanıyoruz. Tohumladığımız bulutların çoğu, müdahale etmesek yağış bırakmadan dağılacak; içlerindeki su da yeniden buharlaşacak. Bu kadar küçük bir miktarı kullanmak komşu bölgelerin yağışını etkilemiyor."