Mısırdan önce buğday
Mısır, Türkiye’ye Amerika’dan, anlaşılan Mısır yoluyla gelmiş. 18'uncu yüzyıla kadar bölgede buğday ekildiği anlaşılıyor. 1950’lere kadar bazı tarlaların buğday başaklarıyla dalgalandığını, bunların orakla biçildiğini, elle yolunduğunu, deste deste bağlanıp ev yanına taşındığını ve orada harman yapıldığını ben hatırlıyorum. Hemen her evin önünde harman yeri olarak bir düzlük bulunurdu. Öküzlere koşulu düvenle ekin sergisinin üzerinden defalarca geçilerek tanelerin samandan ayrılması sağlanır, samanlar samanlığa taşınır, taneler ise savrulup yıkanarak öğütülmeye hazır duruma getirilirdi. Buğdaydan yapılan başlıca yiyecekler, bulgur pilavı, keşkek, cistil denen ekmek, tarhana idi. Amcamın bizim kapıdaki harmanda öküzlerle harman sürdüğü, düvene bindiğim, samanların samanlığa nasıl küründüğü, annemin buğdayı nasıl yaba ile rüzgârda savurduğu gözlerimin önündedir. Ancak o tarihlerde de tarlaların çoğuna mısır ekilirdi ve temel besin ürünü mısırdı.
Darı kazarım darı…
Köylüler, "mısır"a mısır değil "darı" derlerdi. Hatta bununla ilgili başka kavramlar da vardı. "Darı kazması", "darı kazma imecesi", "Darı kazarım darı, çıngıllı kazmayınan" diye başlayan bir türküde olduğu gibi. Aslında "darı" diye bir ekin de vardı ama küçük taneli, dik başaklı bu ürün köyde seyrek görülürdü.
1950’lerde köyün eski muhtarı ve şehirle bağlantısı olan Atıf Sarıhan köye Amerikan mısır cinsini getirdi. Aynı yıllarda yapay gübre de kullandı. Tek bir kelle veren ve bir insan boyunu aşmayan yerli mısır yerine 2, 3 kelle veren ve 3 metreyi aşan mısır tarlaları, öteki tarlalar arasında gömgök seçilmeye başlayınca bu mısır cinsi ve yapay gübre herkes tarafından kullanılmaya başlandı. Mısır, mayısta ekilir, haziranda "eski ot"undan ayıklanmak ve sıkları alınmak üzere birinci kazması çoğunlukla imece ile yapılır, temmuzda da gene ayrık otları alınmak, seyrekleştirmek ve dibini doldurmak üzere "ikileme"si yapılırdı.
İmeciler
İmeciler 8-10 kişiden başlayarak 30 kadar kişinin katılmasıyla yapılır. İmeceye katılanların imece sahibinden "adam" alacağı olurdu. Bu imecilerde gündelik verilmezdi. Bazı imece sahiplerinin, tarlayı kazma veya çapalama işinde gündelik yerine yoksullara 1 kilo tuz verdiklerini hatırlıyorum.
Yemek işi bakımındani ik tür imeci olurdu. "Aç imeci", imececileri tarla sahibinin doyurmak zorunda olduğu; "tok imeci" ise herkesin kendi yiyeceğini getirdiği imeci idi. Öğleye kadar 20 dakika dinlenme verilir, öğleyin 1 saatlik arada yemek yenir, namaz kılınır, sonra yeniden işe başlanırdı. Akşama doğru 20 dakika daha dinlenme verilirdi. İmecilerde çalışanları şevke getirmek için bu işi bilen iki erkek yan yana gelip ellerini kulaklarına götürerek birlikte türkü tuttururlardı. Her imecinin önünde çalışanlara talimat veren erkeklerden bir "önler ağası" bulunurdu. Onu genellikle yaşlı kişilerden seçerlerdi.
Çocuklu kadınlar imecede!
Mısır imecelerinin bir yanı erkeklerden, diğer tarafı kadınlardan oluşurdu. Bebekli kadınlardan imeceye gidenler, bebeklerini sırtlarına sarar ve öyle çalışırlardı! Kadınların çoğu akşam paydosunda eve yalnız kazma veya çapalarıyla gelmezlerdi. İnek ve danaları için tarladan topladıkları mısır sapları, otlar veya yol kıyılarından topladıkları çalı çırpı ile gelirlerdi. Kuşkusuz, akşama 1 saat kala yapılan paydostan sonra tarladan eve gelip inek sağmak, yemek yapmak gibi işler de onları beklerdi. Kentli kadınlara çok yabancı olan bu işler günümüz köylü kadınlarının da ancak yaşlıları tarafından hatırlanıyor olmalıdır.
Mısır, ekim ayında biçilirdi. Önce tarlaya birkaç deste birbirine yaslanarak çömen yapılır. Sonra hayvan veya kağnı arabasıyla eve getirilerek kadınlar tarafından derilir, yani mısır kellesi, onu çevreleyen "calaz"ından ayrılırdı. Mısır saplarının desteleri, evin yakınlarında açık arazide ustaca yığılarak "höbek" yapılırdı. Bu mısır sapları kış boyunca inek ve öküzlerin yemi olarak kullanılırdı. Höbekleri bahara kadar yetmeyenler, komşuların kapısını çalardı…
Mısır ekmeği
Karadenizlinin sofrasının en çok kullanılan yiyeceği mısır, hava alan çitlerde veya ambarlarda bekletilir, çitten örülmüş yarım yuvarlak bir petekte sopa ile dövülerek taneleri "kevük"lerinden ayrılır, değirmene götürülerek öğütülür ve un çuvalında veya sandığında bekletilerek kullanılırdı. En çok kullanılan besin maddesi ekmek, mısır unundan yapılırdı. Ekmeğin 2 çeşidi olurdu. Yoğrulup hemen pişirilen hamurdan yapılana "bayat" ekmek, akşamdan yoğrulup mayalanan ve sabahleyin pişirilene "mayalı ekmek" denirdi. Bazlamalar bir sayacak üstündeki sacda bir yanı kızardıktan sonra "eyiş"le alınarak elips bir taşın ocağa bakan kısmına konulur ve ateşle kızarması beklenirdi. Bu ekmeğin tazesi lezzetli olur, hele üstüne biraz tereyağı sürülenin tadına doyum olmazdı. Mısır ekmeğinin başka çeşitleri de vardı. Bunlardan biri bileki taşının içinde "uva uva" pişirilen ekmek, diğeri de değirmencilerin kızgın bir taşın üstüne bazlayıp üstünü kızgın külle örterek elde ettikleri "değirmenci ekmeği" idi.
İlkokul 1. sınıfta sabahları 1 saat çeken ilkokula giderken boynuma astığım torbanın içinde bir alfabe kitabıyla yarım veya çeyrek bazlama mısır ekmeği ve ona katık olmak üzere birkaç ceviz veya bir parça peynir bulunurdu.
Köyden çarşıya gidenlerin öğle nevalesi genellikle içine 250 gram helva konulmuş olan çeyrek veya yarım pazar ekmeği olurdu. Bunu ya çarşıda ya da dönüşte bindiğimiz hayvanın sırtında keyifle yerdik. Köye getirilen en değerli çarşı armağanı da bir somun fırın ekmeği idi.
Mısır ekmeği konusu, o yıllarda kentle köy arasındaki korkunç uçurumu göstermeye ve biz köyden yetişmiş aydınların köycülüğünün nedenlerini de açıklamaya yardım ediyor olmalıdır.
Kara lahana
Lahanaya gelince: Kara lahana, Karadenizlilerin sofralarından hiç eksik olmayan bir yemek malzemesidir. Bunun nedeni, kara lahananın Karadeniz iklimine uygun olarak her bahçede bolca yetişmekte oluşudur. Kara lahanadan çorba, sarma, kavurma, turşu gibi yiyecekler yapılır. Karadeniz köylüsünün sofrasında et yemeğine nadir rastlanır. Sahilde olmayan köylülerin hamsi yemeğine de yabancı olduklarını söylemek gerek. Karadeniz köylü mutfağı liste olarak yoksul olmamakla birlikte bunlardan malzemesinin sağlanması kolay olanlar sofralarda sık bulunur.
Bunlar da mısır ekmeği, mısır çorbası, kara lahana çorbası, ayran ve ayrana mısır ekmeği doğranarak hazırlanan sokluk (soğukluk)tur. Bunu biraz daha çeşitlendirecek olursak, kabak, perzi, patates, yumurta, cacık, börek, bulgur ve pirinç pilavı, belli mevsimlere özgü kirmit, çökülce, dikenucu (merolcan), nivik, kaldırık gibi sebzeleri eklemek mümkündür. Yemeklerde eskiden tereyağından başka bir yağ kullanılmazdı. 1960’tan sonra bunun yerini bitkisel yağlar, son zamanlarda da zeytinyağı almış bulunuyor. Eskiden dut, elma, armut, üzüm gibi meyvelerden pekmez de yapılırdı. Şimdi artık kimsenin bunlarla uğraşacak vakti yok!
İşte size köyden yetişmiş seksenlik birinde çok gerilerde kalmış ama canlı izler.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
Hakkında daha ayrıntılı: MISIRmısır ekmeğikara pancarlahana
DAHA FAZLA HABER OKU
Cihad İslam Yılmaz İstihbaratta yörünge kırma
Dr. Osman Gazi Kandemir Abu Dabi'de masa kuruldu, itiraz Dublin'den geldi
dosya
Faik Bulut Kongre ile Trump'ın güç mücadelesinin sınırları ve İran'ın tutumu
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.