16 Kasım 2026, Pazartesi · 09:45 Piyasalar Kapalı
borsapanel.com Borsanın nabzı, tek panelde.
Abone Ol

Teknolojik güç ve stratejik durum değişikliği

Teknolojik güç, modern polemojolojinin merkezinde yer alır. İkinci Dünya Savaşı sonrasında ve Soğuk Savaş’ın başlangıcında Amerika Birleşik Devletleri, nükleer silahların yapılması ve uzay çalışmalarını hızlandırmak üzer…


Soğuk Savaş’tan dijital devrime: liberal-neoliberal açıklık ve Çin’in yükselişi

Dünyada inovasyonun hız kazanması ve dijital devrimin ortaya çıkmasıyla konu, politikanın ötesinde sosyal, endüstriyel, ticari ve ekonomik büyüklüklerin yaratılması şeklinde tek kutuplu dünya şartlarının önemli unsurları haline geldi. Liberal ve neoliberal dünyanın açgözlülüğüyle birlikte Uzak Doğu’da ve özellikle Çin’de bu alanlarda rahat çalışma imkânları yaratıldı. Bugün açgözlülüğün dengesine ortak bir dünya arayışı var.

Teknolojik güç artık yalnızca nükleer ve uzay çalışmaları değil; buna ilave olarak dijital teknolojiler, bilişim ve mikroişlemcilerin ana motor olduğu bir dünya oluşturuldu. Ekonomik ve sosyal gelişmeye dayalı yöntemler, ülkelerin güç mücadelesinde tek kutuplu dünyayı karşısına alan yeni bir potansiyel yarattı. Çin’in ulusal inovasyon sistemi ile büyük teknoloji firmalarının kurumsal inovasyon sistemlerinin birlikte evrimi, bu dönüşümün somut örneğini oluşturdu. 2

Demokrasilerin kurumsal ve hukuki süreçleri, inovasyon ekosistemlerinde uzun vadeli derinlik ve genişlik üretirken; otokrasiler planlı kalkınmada daha hızlı hareket edebilmekte, kaynakları belirli alanlara yönlendirerek kısa-orta vadede stratejik üstünlük peşinde koşabilmektedir. Bu fark, teknolojik güç mücadelesinde yeni şartların temelini oluşturur 9]. Çin durup dururken ve sadece kendi gücüyle bugünkü hâle gelmedi, fırsatları stratejik kalkınmaya dönüştürdü.

Avrupa’nın payı büyük ölçüde sürdü. Rusya politik süreçlerini rayına oturtmaya çaba sarf ederken daha çok klasik ve hibrit yöntemleri, istihbarat ve diğer bildiklerini kullanıma dönük yeni jeopolitik gücünü koruma yönünde çabalarını sürdürdü; ancak yine de Çin ve ABD gibi altyapısını geliştirenlerin ve yeni fırsatlara adaptasyonu güçlü olanların bir miktar gerisinde kaldı. Dijital inovasyon ekosistemlerinin orkestrasyonu, devletlerin teknolojik kapasiteyi stratejik avantaja dönüştürme yeteneğini belirleyen kritik bir boyut hâline gelmiştir 4]. Bu tablo, Kaos Stratejisi çerçevesinde değerlendirildiğinde, liberal açıklığın yarattığı fırsat alanlarının daha sonra stratejik kaosun altyapısına dönüştüğünü göstermektedir. 13


Yeni sanayi devrimi, otonomi ve çelişkiler

Yeni çıkan teknolojiler, insanlığın kullandığı bütün alanlarda —iş hayatı, ev hayatı, sosyal hayat, ekonomik hayat, silahlanma ve uzayın tekrar gündeme getirildiği bir atmosferde— teknolojiyi her şeyi içine alan bir yapıya dönüştürdü. Enerjinin daha verimli üretilmesi, ulaşımın, iletişimin ve bilişimin daha öne çıktığı bir atmosfer, bilgi çağını da aşarak insanlığın yapay zekânın ortaklığıyla geliştirebileceği yeni bir kapı araladı. Dördüncü sanayi devriminin özellikleri (yapay zekâ, otonom sistemler, veri ekosistemleri, siber-fiziksel entegrasyon), güç mücadelesinin şartlarını kökten değiştirmektedir: Politika, sosyal yaşam ve ekonomi artık teknolojik kapasitenin belirleyiciliği altında şekillenmektedir 10]. Bu gücün katlanarak artması, rekabetin çok ileri noktalara taşındığı anlamına geldi.

Bu çabalar sürerken çelişkili bir dünya algısıyla da karşı karşıya kalındı. Yaygın olarak kullanılan havacılık sektöründe ve silahlanmada yeni teknolojilerin yarattığı bütün imkânlar, insan ve makinenin ortak kullanımını, insanın burada karar verici ve temel fonksiyonunun esasını belirginleştirdi. Amerika’daki havayolu şirketlerinin ticari uçaklarının neredeyse insan eli değmeden çalışabileceği, şehirlerdeki bütün tekerlekli vasıtaların ve fabrikalardan tutun günlük yaşama giren bütün robotik sistemlerin insana ihtiyaç duymadan kolaylıklar sağlayabileceği bir dünya yaratılırken, bunun getirdiği çeşitli endikasyonlarla fonksiyonel bozuklukların giderilmesi ihtiyacı dahi ortaya çıktı. Otonom ve yarı otonom silah sistemlerinin bir ülkeye bağlı kalması yanı sıra, ABD tarafından müttefiklerle birlikte ortak çabayla üretim ve lojistik ağlarının yapılması konsepti bile bir devrim niteliğindeydi. Buradaki başarıya gidilmesi, rakiplerin önüne geçmek gibi bir güç fonksiyonu olarak düşünüldü; ancak boşlukların giderilmesi zaman alacaktı. Yapay zekânın çift kullanımlı niteliği, bu süreçte hem fırsat hem de yeni kırılganlıklar üretmektedir 6]. Polemoloji çerçevesinde bu çelişki, 5. ve 6. nesil harp koşullarında insan karar vericiliğinin korunması gerektiğini vurgulayan temel bir gerilim olarak öne çıkar. 13


ABD-Çin rekabetinin ana konusu olarak teknoloji

Büyük güçler dediğimizde artık ABD ve Çin’in teknolojik kapasitesi, diğerlerinin onlarla birlikte hareket etmesini gerektirecek kadar gerekli oldu. Nadir toprak elementleri gibi yüksek teknoloji gerektiren buluşların desteklediği bir dünya gücü, neredeyse tekilleştirmeye evrilir noktaya geldi. Çin’in işleme ve rafinasyon kapasitesindeki hâkimiyeti, bu tekilleşmenin jeopolitik boyutunu oluşturmaktadır 5]. ABD-Çin rekabetinin ana konusu teknolojidir: Yarı iletkenler, yapay zekâ, kritik mineraller ve uzay altyapısı üzerinden yürüyen bu mücadele, hem ekonomik hem stratejik üstünlüğün yeni zeminini oluşturur. 11 Teknoloji, politika, sosyal yaşam, ekonomi ve güç mücadelesinin yeni şartlarını belirleyici biçimde şekillendirmektedir. Bu rekabet, Politik Uyanış bağlamında değerlendirildiğinde, yalnızca teknik üstünlük değil; aynı zamanda toplumsal ve bilişsel hazırlık farkını da ortaya koymaktadır. 13


Uzay, uydu kümeleri ve yeni dünya kurgusu

Son nokta ise uzay çalışmalarında özellikle SpaceX’in roketleri ve uzay programlarıydı. Burada kullanılan yeni teknoloji ve fonksiyonlar, insanlık adına belirleyici ileri hamleler olarak görüldü. Artık uzayda on binlerce uydu var ve bu, bilişim ve siber alanlarında yeni bir dünya kurgusunun kabul edilmesi gereken bir çağda olduğumuzun resmidir. Mega-konstelasyonlar, hem ticari hem stratejik işlevlerle alçak dünya yörüngesinde yeni bir rekabet alanı açmıştır. 7 Bu rekabet belki de hiç bitmeyecek ve insanlık, teknolojik gücün getirmiş olduğu baskının altında büyük savaşlara gelişmeyi bile engelleyecek, yani başka bir dünya savaşının olmamasını gerektiren bir atmosfer ortaya koydu. Artık dünyada savaşlar bile başka bir algıyla, zaferden çok durum değişikliği yaratmaya dönük olan mantığı ortaya koydu. 12 Bu tespit, polemojolojik analizin temel tezlerinden biridir: Klasik zafer beklentisi çökmüş, yerine stratejik durum değişikliği ve yönetilen süreklilik geçmiştir.


Sonuç: Durum değişikliği, stratejik kaos ve yeni güç mantığı

Burada mühendisliğin çok ileri boyutlarda düşünebilen insanların yanı sıra yapay zekânın da çok hızlı çözümler üreten desteği, bütün bunları yan yana getirebilecek ekosistemde sonuca gitme, ürün çoğaltma ve dünyadaki bütün kullanılan ve kullanılabilecek gerçeklikleri çoğalmaya dönüştürdü. Bu, dördüncü sanayi devriminin çok önemli bir fonksiyonudur ve teknolojik gücün büyütülmesinde, bu büyük güçle birlikte dünyanın yeni bir tarifle anlatılabileceği bir evreyi karşımıza çıkardı. Stratejik kaos ortamında, teknolojik ekosistemlerin kendi kendini yeniden üreten dinamikleri, yeni nesil harp koşullarında stratejik durum değişikliği mantığının hem aracını hem de sınırını belirlemektedir. 13

Polemojolojik açıdan mesele, teknolojik kapasiteyi yalnızca rekabet aracı olarak değil; uzun vadeli istikrarı ve insanlığın sürdürülebilir gelişimini destekleyen bir ekosistem yönetimi olarak görmektir. Teknolojik güç, savaşların ve barışların mantığını değiştirmiştir: Klasik zafer beklentisi yerini durum değişikliğine, kesin barış beklentisi ise yönetilen sürekliliğe bırakmıştır. 12 Kaos Stratejisi ve Polemoloji çerçevesinde geliştirilen bu yaklaşım, teknolojik ekosistemlerin kendi kendini yeniden üreten karakterinin hem fırsat hem de kırılganlık ürettiğini; bu ikisini birlikte yönetebilen aktörlerin güç mücadelesinin merkezinde yer alacağını göstermektedir. Bu merkezde geliştirilen analiz, tarihsel sürekliliği ve güncel dönüşümü birlikte kavramayı zorunlu kılar. Teknolojinin politika, sosyal yaşam, ekonomi ve güç mücadelesi üzerindeki belirleyiciliği, hem fırsatları hem de kırılganlıkları aynı anda yönetmeyi gerektirir.

Kaynaklar:

1. Lundvall, B.-Å. (1992). National Systems of Innovation: Towards a Theory of Innovation and Interactive Learning. Pinter.
2. Lundvall, B.-Å., & Rikap, C. (2022). China’s catching-up in artificial intelligence seen as a co-evolution of corporate and national innovation systems. Research Policy, 51(1), 104395.
3. Ding, J. (2024). Technology and the Rise of Great Powers: How Diffusion Shapes Economic Competition. Princeton University Press.
4. Orchestrating Power: The Cultural–Institutional Nexus and the Rise of Digital Innovation Ecosystems in Great Power Rivalry. Systems, 13(8), 643 (2025).
5. Ghiretti, F., & Ellis, C. (2026). Old priorities, new contexts: The institutional roots and new developments of China’s rare earth policy. RAND Corporation.
6. Black, J. (2026). Strategic Implications of Deploying Artificial Intelligence in Defence. In The Artificial Intelligence Revolution: Challenges and Opportunities.
7. Chinese Military Views of Low Earth Orbit: Proliferation, Starlink, and Desired Countermeasures. RAND Corporation (2025).
8. Malta-Kira, T. (2026). Geopolitics, national security, and national innovation systems: The strategic national innovation systems (SNIS) framework. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 12(3), 100866.
9. Tang, S. (2022). Democracy’s Unique Advantage in Promoting Development. In The Institutional Foundation of Economic Development. Princeton University Press.
10. The Fourth Industrial Revolution and International Security. Survival, 67(1), 2025.
11. Rocks vs. Chips. Carnegie Endowment for International Peace (2025).
12. Tokmakoğlu, G. (2026). Sonu gelmeyen savaşlar çağında savaş ve barış. Independent Türkçe; Tokmakoğlu, G. (2026). Durum değişikliği: Küresel kaosun yönetimi ve aktörlerin stratejik handikapları. Independent Türkçe.
13. Tokmakoğlu, G. (2026). Kaos Stratejisi. Destek Yayınları; Tokmakoğlu, G. (2025). Polemoloji: Savaş Bilimi ile Küresel Güvenlik Analizi. Destek Yayınları; Tokmakoğlu, G. (2023). Politik Uyanış. Destek Yayınları.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.

© The Independentturkish

DAHA FAZLA HABER OKU

TÜRKİYE'DEN SESLER

Zeki Sarıhan Mısır ekmeği ve kara pancar

TÜRKİYE'DEN SESLER

Gürol Baroncelli Sağıroğlu Zamanından sana kalan son dakika

TÜRKİYE'DEN SESLER

Ömer Kayır İmparatorlukların dili, milletlerin kaderi: Dünya dillerinin ayrışma serüveni ışığında Türkçenin tarihî konumu, riskleri ve gelecek imkânları

TÜRKİYE'DEN SESLER

Cihad İslam Yılmaz İstihbaratta yörünge kırma

İlgili Haberler
Makroekonomi Altında Sert Düşüş Devam Ediyor! Gram Altın 6 Bin 300 Lira Seviyesine Geriledi Gerçek Gündem Ekonomi · 14 dk önce Makroekonomi TEKNOSAB’da gözler yeni yönetimin ilk toplantısında! Ekonomi Gazetesi · 19 dk önce Makroekonomi Gram altın 16 Kasım 2026 sabahı 6.245,32 liradan işlem görüyor Haber.com Ekonomi · 23 dk önce Makroekonomi Dolar ve euro haftaya nasıl başladı? İşte 16 Kasım 2026 güncel döviz kurları Ekonomist · 24 dk önce Makroekonomi ABD borsasında 156 yılın altıncı sinyali: Geçmişte sert düşüşler yaşandı CNBC-e · 25 dk önce

Yorumlar (0)

Giriş yaparak yorum yazabilirsin.

İlk yorumu sen yaz.