YAYINLAMA 16 Kasım 2026 20:24
GÜNCELLEME 16 Kasım 2026 21:04
EKONOMİ yazarı Alaattin Aktaş, CNBC-e'de Servet Yıldırım'ın sunduğu 4'te Ekonomi programında Türkiye ve dünya ekonomisindeki gelişmeleri değerlendirdi. Türkiye sermaye piyasalarında yaşanan güven sorunundan Çin ekonomisindeki yavaşlamaya, ABD Merkez Bankasının (Fed) faiz politikalarından petrol fiyatlarına, bütçe açığından enflasyon hedeflerine kadar birçok başlıkta görüşlerini paylaşan Aktaş, ekonomi yönetiminin önündeki sorunlara dikkat çekti.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in uluslararası endeks sağlayıcısı MSCI yöneticileri ve küresel yatırımcılarla yapacağı görüşmenin önemine değinen Alaattin Aktaş, Türkiye'de yaşanan fon sorunlarının ardından yabancı yatırımcı güveninin yeniden tesis edilmesi için yalnızca mevzuat değişikliklerinin yeterli olmayacağını söyledi. Aktaş, geçmişte yaşanan mağduriyetlerin giderilmesi ve sorumluların hesap vermesinin önemini vurguladı.
Sermaye piyasalarında güven sorunu: Yabancı yatırımcı Türkiye'ye ne soracak?
MSCI görüşmesi reform beklentilerini gündeme taşıdı
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in aralık ayında MSCI'ın üst düzey yöneticileri ve küresel yatırımcılarla gerçekleştireceği görüşme, Türkiye sermaye piyasalarının uluslararası yatırımcılar nezdindeki konumunu yeniden gündeme getirdi.
Görüşmelerde sermaye piyasalarına ilişkin kaygıların ve yatırım ortamını iyileştirmeye yönelik reformların ele alınması beklenirken, düzenlemelerin ayrıntıları henüz açıklanmadı.
Alaattin Aktaş, söz konusu temasların fon krizinin ardından Türkiye piyasalarının yeniden değerlendirilmesi açısından önemli olduğunu belirtti. Ancak uluslararası yatırımcıların Türkiye'ye yönelik güveninin yeniden sağlanmasının kolay olmayacağını ifade eden Aktaş, öncelikle geçmişte yaşanan sorunların nasıl giderileceğinin ortaya konulması gerektiğini söyledi.
"Bugüne kadar ne yaptınız, bundan sonrasını nasıl düzelteceksiniz?"
Türkiye'nin son bir yılda yaşanan fon sorunları nedeniyle ciddi bir sınav verdiğini belirten Aktaş, mağduriyetlerin halen devam ettiğine dikkat çekti.
Söz konusu olaylardan etkilenen kişilerin seslerini duyurmaya devam ettiğini belirten Aktaş, bazı mağduriyetlerin yeni yeni gündeme geldiğini ifade etti. Basına yansıyan haberlere göre büyük şirketlerin de bu süreçte önemli miktarda parasını kaybettiğini ve zor durumda kaldığını söyledi.
Aktaş, sorunun artık yalnızca finans sektörünü ilgilendirmediğini, reel sektöre de yansımaya başladığını belirterek şu değerlendirmede bulundu:
"Yurt dışındaki kuruluşlara ne anlatabiliriz diye düşününce herhalde karşı soru olarak ne gelir diye bir empati yaparak onu düşünüyorum. 'Siz bugüne kadar ne yaptınız ya da bundan sonrasını nasıl, yoldaki engelleri nasıl kaldıracaksınız, bu yol temizliğini nasıl yapacaksınız?' diye soracaklardır."
Mevzuat değişikliği tek başına yeterli olmayabilir
Yaşanan güven kaybının yalnızca yeni mevzuat düzenlemeleriyle giderilebileceğine inanmadığını belirten Aktaş, geçmişte ortaya çıkan sorunların kapsamlı şekilde ele alınması gerektiğini söyledi.
Mağduriyetlerin giderilmesinin yanı sıra bu sorunlara neden olan kişilerin de hesap vermesinin önem taşıdığını vurgulayan Aktaş, Türkiye'nin uluslararası yatırımcılar karşısında güvenilirliğini yeniden kazanabilmesi için somut adımlar atılması gerektiğini ifade etti.
Çin ekonomisindeki yavaşlama Türkiye'yi nasıl etkileyecek?
İç talepteki zayıflık Çin'in ihracata yönelmesini hızlandırabilir
Çin ekonomisinde üretim ve tüketim göstergelerinde yaşanan yavaşlama, Türkiye açısından da önemli bir rekabet başlığı olarak öne çıktı.
Ekim ayı verilerine göre Çin'de sanayi üretimi yıllık yüzde 4,8, perakende satışlar ise yalnızca yüzde 0,4 arttı. Gayrimenkul yatırımlarında gerileme yaşanırken, ocak-ekim döneminde yüksek teknolojili ürünler ve yapay zeka bağlantılı ihracat yüzde 21,6 büyüyerek ekonomiyi destekledi.
Çin'de iç talebin zayıf kalmasının üreticileri dış pazarlara yönlendirebileceğine dikkat çekilirken, bu durumun Avrupa ve Türkiye'deki üreticiler üzerindeki rekabet baskısını artırabileceği değerlendirildi.
"Çin açısından önemsiz, Türkiye açısından çok önemli"
Alaattin Aktaş, Çin'in üretim kapasitesiyle karşılaştırıldığında Türkiye'nin bu ülke açısından büyük bir pazar olmadığını ancak Çin'den gelecek ürünlerin Türk sanayisi üzerinde önemli baskı oluşturabileceğini söyledi.
Çin'in iç piyasasında satamadığı ürünleri dış pazarlara yönlendirmesinin Türkiye açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirten Aktaş, özellikle fiyat rekabetinin belirginleşeceğini ifade etti.
Aktaş, değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
"Çin'in içeride satamadığını ihraç ederken Türkiye, Çin'in dişinin kovuğuna yetmez; Çin açısından çok önemli görünen bir pazar olamayız, büyük bir pazar değiliz Çin'in üretimi yanında. Ama Türkiye'nin üretimi yanında Çin'den gelecek olanların yaratacağı rekabet ve zaten fiyat yönüyle ortaya çıkan baskı iyice kendini gösterecektir."
Otomotiv ve makine sektörlerinde rekabet baskısı artabilir
Çin'in ihracata yönelmesinin özellikle otomotiv, makine, elektronik ve ara malı üretiminde Türk sanayisini zorlayabileceğini belirten Aktaş, bazı sektörlerde rekabet gücünün daha da gerileyebileceğini söyledi.
Türkiye'de son dönemde yaşanan fon sorunlarının talepte düşüşe yol açtığını hatırlatan Aktaş, Çin'in güçlü üretim kapasitesinin bu süreçte yerli sanayiciler açısından ilave bir baskı oluşturabileceğini kaydetti.
Yüksek teknolojili ürünler ve havacılık gibi alanlarda Çin rekabetinin Türkiye'ye etkisinin sınırlı kalabileceğini belirten Aktaş, diğer sanayi sektörlerinde ise daha ciddi bir rekabet yaşanabileceğini ifade etti.
Fed'in faiz politikası Türkiye'nin elini zorlaştırıyor
Küresel faiz beklentileri değişti
ABD Merkez Bankasının aralık ayında faiz artırabileceğine yönelik beklentiler de programın gündemindeydi.
Piyasalarda Fed'in 25 baz puanlık faiz artışı yapma ihtimalinin yüzde 91,1'e yükseldiği belirtilirken, açıklanacak toplantı tutanaklarının küresel faiz beklentileri açısından önem taşıdığı ifade edildi.
Fed'in faiz artırması halinde doların güçlenmesi ve küresel finansman maliyetlerinin yükselmesi, Türkiye gibi dış finansman ihtiyacı bulunan ülkeler açısından önemli bir risk oluşturuyor.
"Faiz indiriminde temkinli gidilmesi daha makul"
Alaattin Aktaş, Fed ve Avrupa'da faiz artışı beklentilerinin bulunduğu bir dönemde Türkiye'nin faiz indirim sürecini sürdürmesinin dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Faiz kararlarında ülkelerin enflasyon oranları ve faiz düzeyleri arasındaki farkın dikkate alınması gerektiğini belirten Aktaş, Türkiye'de bir yıl sonrasına ilişkin enflasyon beklentilerinin belirsizliğini koruduğuna dikkat çekti.
Türkiye'de enflasyonun yüzde 30 seviyelerinde bulunduğunu, faizlerin ise birikimli hesaplamayla yüzde 40'ın üzerine çıktığını belirten Aktaş, buna rağmen gelecekteki enflasyonun öngörülmesinin kolay olmadığını ifade etti.
Bu nedenle Merkez Bankasının faiz indirimlerinde temkinli hareket etmesinin daha uygun olacağını söyleyen Aktaş, 12 Aralık'taki Para Politikası Kurulu toplantısında faiz indirimi yapılmamasının da gündeme gelebileceğini değerlendirdi.
Sınırlı faiz indiriminin ekonomiye katkısı tartışmalı
Aktaş, olası bir faiz indiriminin büyüklüğünün de önem taşıdığını belirterek, piyasalarda 1 puanın üzerinde bir indirim beklentisinin bulunmadığına dikkat çekti.
Faizin yüzde 36'dan yüzde 35'e indirilmesinin özel sektör açısından önemli bir finansman rahatlaması sağlamayacağını ifade eden Aktaş, böyle sınırlı bir değişikliğin ekonomik faaliyetlerde büyük bir farklılık yaratmasının beklenmemesi gerektiğini söyledi.
Petrol arzındaki artış Türkiye'ye avantaj sağlayabilir
Petrol arzının talebi aşması bekleniyor
Uluslararası Enerji Ajansının değerlendirmelerine göre küresel petrol arzının günlük 105 milyon varile ulaşarak talebin yaklaşık 1,7 milyon varil üzerine çıkması bekleniyor.
Çin'deki talep zayıflığı ve Orta Doğu'dan yapılan petrol ihracatının toparlanması, fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturan gelişmeler arasında gösteriliyor. Bununla birlikte Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik ve taşımacılık koşulları da petrol piyasasının takip edilen başlıkları arasında bulunuyor.
Petrol arz fazlasının kalıcı hale gelmesi durumunda Türkiye'nin enerji ithalatı, enflasyon ve ödemeler dengesi açısından olumlu bir tablo ortaya çıkabileceği değerlendiriliyor.
Merkez Bankasının 2027 petrol tahmini 86-87 dolar
Programda Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının 2027 yılı petrol fiyatı varsayımı da ele alındı.
Önceki enflasyon raporunda 76 dolar olarak açıklanan petrol fiyatı tahmininin son raporda 86-87 dolar seviyesine yükseltildiği hatırlatıldı.
Aktaş, söz konusu tahminin mevcut petrol fiyatlarıyla karşılaştırıldığında çok yüksek bir beklenti içermediğini belirterek, petrol fiyatlarının yeniden sert yükselmemesi halinde Türkiye'nin önemli bir avantaj elde edebileceğini söyledi.
Aktaş, 2027 yılı için yüzde 21 olarak açıklanan enflasyon hedefinin petrol fiyatlarına ilişkin varsayımla uyumlu göründüğünü ifade etti.
Petrol fiyatındaki 10 dolarlık değişim cari dengeyi 4,5 milyar dolar etkiliyor
Türkiye'nin enerji ithalatı nedeniyle petrol fiyatlarındaki değişimlerden doğrudan etkilendiğini belirten Aktaş, petrol fiyatlarının cari denge üzerindeki etkisine ilişkin dikkat çeken rakamlar paylaştı.
Petrol fiyatlarında varil başına 10 dolarlık artış veya düşüşün Türkiye'nin dış ticaret dengesi ve cari açığını yaklaşık 4 milyar ila 4,5 milyar dolar etkileyebildiğini belirten Aktaş, enerji fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisinin de önemli olduğunu söyledi.
Aktaş, petrol fiyatlarındaki 10 dolarlık değişimin enflasyonu yaklaşık 1,6 puan yukarı veya aşağı yönlü etkileyebildiğini ifade etti.
Petrol fiyatlarındaki gerileme enflasyonu destekleyebilir
Petrol fiyatlarının düşmesi halinde akaryakıt fiyatlarında da aşağı yönlü hareket alanı oluşabileceğini belirten Aktaş, özellikle benzin ve motorine her ay başında uygulanan ÖTV kaynaklı artışların da dikkate alınması gerektiğini söyledi.
Türkiye'nin cari denge görünümünde geçmişte dile getirilen 50-60 milyar dolarlık cari açık beklentilerinin gerçekleşmeyeceğinin görüldüğünü ifade eden Aktaş, mevcut tablonun beklentilere kıyasla daha olumlu olduğunu kaydetti.
Petrol fiyatlarındaki değişimlerin yalnızca enerji maliyetleri üzerinden değil, diğer mal ve hizmet fiyatlarına yansıyan etkileriyle de değerlendirilmesi gerektiğini belirten Aktaş, döviz kuru ve petrol fiyatlarının Türkiye'de zaman zaman diğer ürünlerin fiyatlarını artırmak için gerekçe olarak kullanılabildiğine dikkat çekti.
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.