Lojistikçiler, dış ticarette 15 yıldır süren ordino tartışmalarını bitirmek için Türk Ticaret Kanunu’nda net bir düzenleme talep ediyor. UTİKAD Başkan Bilgehan Engin, taşıyanın teslim kontrolü kalkarsa Türkiye’nin riskli ülkeler sınıfına düşeceği ve ithalat maliyetlerinin artacağı uyarısında bulundu.
HABER MERKEZİ 18 Kasım 2026 00:00 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!Aysel YÜCEL
aysel.yucel@dunya.com
Dış ticaret ve lojistik sektöründe yaklaşık 15 yıldır zaman zaman alevlenen “ordino” tartışması yeniden gündemde. Gümrük işlemlerinde fiziki ordino aranmasının kaldırılmasının ardından bazı çevrelerin “ordino tamamen kalktı” algısı yaratmaya çalışmasına tepki gösteren Uluslararası Taşımacılık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD), konunun tartışma zemini olmaktan çıkarılması için Türk Ticaret Kanunu’nda kalıcı ve net bir düzenleme yapılmasını talep ediyor.
UTİKAD Yönetim Kurulu Başkanı Bilgehan Engin, taşıyanın yük üzerindeki teslim kontrolünün ortadan kaldırılmasının Türkiye’yi dış ticarette riskli ülkeler sınıfına sürükleyeceği uyarısında bulundu. Yıllardır dönem dönem gündeme taşınan bu meselenin artık hukuki altyapıya kavuşturularak kökten çözülmesi gerektiğini vurgulayan Engin, Ticaret Bakanlığı bürokrasisiyle bu konuda fikir birliği içinde olduklarını ve Avrupa Birliği Gümrük Birliği güncellemesi paralelinde gündeme gelecek Ticaret Kanunu değişikliklerinde konunun yer almasını beklediklerini ifade etti.
“Kayıp iddiaları gerçeği yansıtmıyor”
Kamuoyuna zaman zaman yansıyan “ordino nedeniyle Türkiye’nin 50 ila 100 milyar dolar kaybettiği” yönündeki iddiaların hiçbir gerçekliği bulunmadığını belirten Bilgehan Engin, hava kargoda yük başına ortalama 30 dolar, deniz yolunda ise en yüksek 75 dolar seviyesinde olan ordino bedellerinin günümüzde liman masraflarının sadeleşmesiyle büyük ölçüde tek kaleme indiğini ve ayrıca tahsil edilmediğini söyledi. Asıl büyük maddi kaybın, ordinonun kurumsal olarak sistemden çıkarılması halinde yaşanacağına dikkat çeken Engin, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Eğer taşıyanın denetimi olmadan malların çekilebildiği bir yapıya geçilirse, Türkiye dış ticaretin öngörülemediği ve riskli görüldüğü ülkeler ligine düşer. Bu durumda Çin’den veya Avrupa’dan mal alan Türk ithalatçısının karşısına peşin ödeme şartları ve çok sertleşen akreditif kuralları çıkar. İthalatımız pahalı hale gelir ve asıl milyarlarca dolarlık kayıp o zaman yaşanır. Almanya, Fransa ve İngiltere gibi tüm modern ticaret ülkelerinde bu teslim kontrol mekanizması dijital veya fiziki olarak işlemektedir. Biz de dijitalleşen gümrük yazılımlarımıza entegre, şeffaf ve modern bir yapıyla bu tartışmayı tarihe gömmek istiyoruz.”
“Yargı kararları teslim kontrolünü teyit ediyor”
Konunun tarihsel ve hukuki boyutunu değerlendiren Danışman ve Deniz Eskileri Koleksiyoneri Ahmet Aytoğan ise Türkiye’deki tartışmaların üç temel kavramın birbirine karıştırılmasından kaynaklandığını belirtti. Gümrük işlemi, taşıyanın yükü teslim borcu ve yükün fiilen teslim edilmesinin ayrı süreçler olduğunu vurgulayan Aytoğan, “Ticaret Bakanlığı’nın 2021 tarihli yazısında ‘gümrükte aranmaz’ denmesi, ‘taşıyanın teslim onayına gerek yoktur’ anlamına gelmez. Gümrük kamu hukuku, teslim ise özel hukuk ve taşıma hukuku alanıdır” dedi.
Danıştay’ın geçmişteki kararının ordinoyu hukuk dünyasından silmediğini, yalnızca gümrüklü sahada düzenleme yapma yetkisinin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nda olmadığına hükmettiğini hatırlatan Aytoğan, Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) 2018 ve 2019 yıllarında verdiği iki kritik karara işaret etti. Aytoğan, “AYM, liman işletmelerini taşıyanın ifa yardımcısı olarak tanımlamış; taşıyanın talimatı olmadan yükün teslim edilmemesinin mülkiyet hakkı ihlali oluşturmadığına ve bu mekanizmada kamu yararı bulunduğuna hükmetmiştir” diye konuştu.
1680’den günümüze kesintisiz belge zinciri
Elinde 1680 yılına kadar uzanan 1.200’ü aşkın tarihi konşimentodan oluşan bir koleksiyon bulunduğunu aktaran Ahmet Aytoğan, 1887 tarihli Calcutta Steamers belgesinden 1958 tarihli D.B. Deniz Nakliyatı ve günümüz taşıyıcılarının konşimentolarına kadar “delivery order” (teslim ordinosu) kaydının kesintisiz biçimde yer aldığını söyledi. Konişmentonun aynı zamanda bankalar için bir finansman ve teminat belgesi olduğuna değinen Aytoğan, sahte konşimento riskine karşı meşru hak sahibinin tespiti için taşıyan kontrolünün şart olduğunu vurguladı.
Ordino nedir ne işe yarar?
UTİKAD yetkilileri ordinonun tanımını ve amacını şöyle özetledi: “Ordino, gümrük mevzuatının yarattığı bir evrak değil; taşıma sözleşmesinin tarafı olan taşıyanın, yükün hak sahibine teslimine yönelik iradesini ifa yardımcısı liman veya geçici depolama işletmesine aktardığı zorunlu bir mekanizmadır. Konşimentonun ibrazı, ciro zincirinin doğruluğu, sahtecilik kontrolü ve navlun alacaklarının tamamlanması sonrası düzenlenen bu onay, yükün yanlış ellere geçmesini önler. Günümüzde kağıt formatın yerini büyük ölçüde elektronik teslim talimatları alır.”
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.