Antalya’da COP31 sürerken iklim hedeflerinin iş dünyasında nasıl uygulanacağı bir kez daha gündemde. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu’nun 11 Kasım’daki toplantısında sürdürülebilir tedarik zincirleri ele alındı. Özellikle farklı standartların, tekrarlanan belgelendirmelerin ve uyum maliyetlerinin küçük işletmeler üzerinde oluşturduğu yük vurgulandı. Bence bu tartışma, önümüzdeki yıllarda sanayimizin karşılaşacağı en önemli sorulardan birine işaret ediyor: Büyük şirketler tedarikçilerinden dönüşüm beklerken bu dönüşümün maliyetini ve sorumluluğunu kim üstlenecek?
TALEPLER ARTIYOR, İMKÂNLAR AYNI HIZDA BÜYÜMÜYOR
CDP’nin 2024’te yayımladığı araştırmaya göre verilerini açıklayan şirketlerin tedarik zincirlerinin üst aşamalarından kaynaklanan emisyonları, kendi faaliyetlerinden kaynaklanan doğrudan ve satın alınan enerjiye bağlı emisyonlarının ortalama 26 katı. Bu oran her şirket için geçerli olmasa da büyük alıcıların neden kendi tesisleriyle yetinmeyip tedarikçilerine yöneldiğini açıklıyor.
Artık üreticilerden yalnızca fiyat, kalite ve teslimat performansı beklenmiyor. Enerji tüketimi, ürünün karbon ayak izi, yenilenebilir enerji kullanımı, kaynak verimliliği ve emisyon azaltım planı da satın alma kararlarında daha fazla yer buluyor. Birden fazla uluslararası müşteriye çalışan KOBİ, aynı veriyi farklı biçimlerde raporlamak veya birden çok doğrulama sürecinden geçmek zorunda kalabiliyor. Her yeni talebin zaman, uzmanlık ve maliyet karşılığı var.
KOBİ’NİN ÜÇ TEMEL AÇIĞI
Büyük işletmelerin sürdürülebilirlik ekipleri, finans kuruluşlarıyla ilişkileri ve teknik danışmanlara erişimleri daha güçlü. KOBİ’lerin önemli bölümünde ise üç engel öne çıkıyor: Nereden başlanacağını gösteren bilgiye erişim, projeyi geliştirecek nitelikli insan kaynağı ve yatırım finansmanı. OECD’nin araştırmaları da KOBİ’lerin yeşil dönüşümünde bu engellerin birlikte ele alınması gerektiğini ortaya koyuyor.
Örneğin bir otomotiv yan sanayi işletmesinden emisyon azaltımı talep edildiğini düşünelim. İşletmenin önce tüketimini doğru ölçmesi, proseslerindeki kayıpları belirlemesi, ardından basınçlı hava, soğutma veya atık ısı yatırımlarını projelendirmesi gerekiyor. Ancak üretim baskısı ve nakit akışı sorunları içinde bu hazırlık bile ciddi kaynak gerektiriyor. Müşteriden gelen yeni raporlama talebi tek başına enerji tüketimini azaltmıyor; bunun sahada uygulanabilir projeye dönüşmesi gerekiyor.
BÜYÜK ALICILAR SORUMLULUĞU PAYLAŞMALI
Tedarik zincirindeki dönüşümün bütün maliyetini küçük üreticiye bırakmak sürdürülebilir bir yaklaşım olmayacaktır. Büyük şirketin kendi iklim hedefi, tedarikçisinin gerçekleştireceği yatırımlara da bağlı. O halde satın alma ilişkisi, rapor talebinin ötesine geçmeli. Bunun için ortak veri ve ölçüm yöntemleri geliştirilebilir, teknik danışmanlık sağlanabilir, uzun vadeli sipariş güvencesiyle yatırımın geri dönüşü öngörülebilir hale getirilebilir. Bankalarla birlikte tedarik zinciri finansmanı ve uygun koşullu krediler oluşturulabilir. Satın alma sözleşmelerinde yalnızca en düşük fiyatı esas almak ise bu çabaların etkisini zayıflatabilir.
Bu yaklaşımın uluslararası örnekleri var. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nın tedarik zinciri çözümleri, finansmanla teknik danışmanlığı ve risk paylaşımını birleştiriyor. Çünkü alıcının tüm faturayı üstlenmesi beklenemez. Dönüşümün sağlayacağı faydaya göre maliyet, risk ve sorumluluk hakkaniyetli biçimde paylaşılmalı. KOBİ de aldığı desteği ölçülebilir iyileştirmeye dönüştürmekle sorumlu olmalı.
PİLOT UYGULAMADAN YAYGIN DÖNÜŞÜME
TÜRKONFED’in TÜSİAD, TTGV ve SME Climate Hub ile birlikte başlattığı pilot tedarik zinciri dönüşüm çalışmasını bu açıdan önemsiyorum. Hedef, işletmelere yalnızca ne yapmaları gerektiğini söylemekle kalmadan mevcut durumlarını değerlendirmelerine, ihtiyaçlarını belirlemelerine ve somut bir yol haritası oluşturmalarına eşlik etmek. Başarılı bir uygulamanın sonraki tedarik zincirlerine örnek olabilmesi, pilotun gerçek değerini gösterecek.
SON SÖZ
COP31’de tedarik zincirlerinin dönüşümünü konuşurken başarının ölçüsü kaç şirketten karbon verisi toplandığıyla sınırlı kalmamalı. Kaç tedarikçi yatırım yapabildi, ne kadar enerji ve emisyon azaltıldı, kaç KOBİ uygun finansmana erişti, kaç alıcı uzun vadeli iş birliği kurdu? Bu soruların cevapları daha anlamlı. Büyük şirketler hedeflerini tedarik zincirinin tamamına yaymak istiyorsa dönüşüm kapasitesini de birlikte büyütmeli. Aksi halde beklentiler yükselirken onları karşılayabilecek tedarikçi sayısı azalabilir; kaybeden hem KOBİ’ler hem de büyük alıcılar olur.
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.