İlk 3 bölümde Çarlık otokrasisinin nasıl çözüldüğünü, ikili iktidar bunalımının partiyi nasıl bir demir disipline ve çelikten bir örgütsel akla mecbur kıldığını ve nihayetinde Stalinist dönemde bu mekanizmanın nasıl devasa bir sanayi Leviathan’ına dönüştüğünü etraflıca masaya yatırdık.
fazla okuBu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Şimdi ise 4. perdede; Ekim Devrimi’nin coğrafi sınırları fersah fersah aşan küresel sarsıntısını, devlet ve devrim teorisinin somut pratikle imtihanını, emperyalist sistemin çelik halkalarındaki o devasa kırılmayı ve 20'nci yüzyılın jeopolitik kaderini tayin eden stratejik aklın derin anatomisini tahlil ediyoruz. Bir devrimin yerel bir ayaklanma kalmayıp kıtaları tutuşturan evrensel bir depreme dönüşmesi, yalnızca askerî birliklerin zaferiyle değil, Marksist teorinin somut durum tahliliyle harmanlandığı bir tarihsel momentle mümkündür.
Bu küresel sarsıntının mekanizmasını en berrak şekilde kavrayabilmek için J. V. Stalin’in Strateji ve Taktik adlı eserindeki tahlillere müracaat etmek zorundayız. Stalin, eserinin 39. ve 40. sayfalarında, 1917 Ekim Devrimi’nin dünya tarihindeki eşsiz konumunu ve uluslararası sistemde yarattığı yapısal kopuşu şu çarpıcı ifadelerle gözler önüne serer:
Rusya’da proletaryanın iktidarı ele geçirmesiyle hem uluslararası ilişkilerde hem de Rusya’da, son derece kendine özgü ve dünyada eşi görülmemiş bir durum ortaya çıktı. 1917 Ekimi’nin uluslararası toplumsal cephede bir yarma harekâtı olması ve tüm dünya tarihinde bir dönüşüme yol açması gerçeği. Geri kalmış sömürgelerden, ileri Amerika’ya kadar uzanan sınırsız toplumsal cepheyi ve bu cephenin uluslararası proletarya tarafından güçlü bir biçimde yarma harekâtını bir düşünün.
Bu tespit, Ekim Devrimi’nin sadece Petrograd’ın Kışlık Sarayı’yla sınırlı dar bir coğrafi hamle olmadığını, aksine kapitalist dünyanın küresel hegemonyasını kalbinden bıçaklayan jeopolitik bir deprem olduğunu tescil eder. Stalin, aynı analizde bu yarma harekâtının emperyalizmin ta kendisini hedef aldığını şöyle vurgular:
Bu, öylesine bir yarma harekâtı ki, emperyalizmin varlığını tehdit ediyor, emperyalist köpekbalıklarının tüm oyunlarını ve planlarını altüst ediyor ve uluslararası proletaryanın sermayeye karşı mücadelesini esaslı bir biçimde kolaylaştırıyor; işte 1917 Ekimi’nin uluslararası önemi burada yatmaktadır.
Buradan hareketle genç Sovyet cumhuriyeti, coğrafi ve ekonomik tüm geri kalmışlığına rağmen, uluslararası proletaryanın karargâhı hâline gelmiş ve tüm dünyanın stratejik dengelerini altüst eden bir çekim merkezi olmuştur.
Stalinist stratejinin bu küresel perspektifi, yine aynı metnin devamında partinin omuzlarındaki tarihsel yükü şu netlikle tanımlamasıyla sürer:
Bu andan itibaren Partimiz ulusal bir güç olmaktan çıkıp öncelikle uluslararası bir güç durumuna gelmiştir. Rus proletaryası da uluslararası proletaryanın geri kalmış bir müfrezesi olmaktan çıkıp onun öncüsü durumuna gelmiştir. Şimdi artık uluslararası proletaryanın görevi Rus yarma harekâtını genişletmek, ilerlemiş olan öncüye yardıma koşmak ve kararlı öncünün düşman tarafından kuşatılmasına ve tabanından koparılmasına izin vermemektir.
Bu doktriner hat, devrimin yalnızlaşma korkusunu bertaraf etmekle kalmamış, aynı zamanda tek ülkede sosyalizm tezini uluslararası devrimci dalganın bir uzantısı olarak konumlandırmıştır. August H. Nimtz’in Lenin’in Seçim Stratejisi adlı eserinde ayrıntıyla incelediği üzere, Bolşeviklerin her hamlesi somut siyasi koşulların ve sınıf dinamiklerinin en keskin tahliline dayanıyordu. Geoffrey Swain’in Rus Devrimi’nin Kısa Tarihi adlı çalışmasında belirttiği gibi, iç savaşın o cehennemî koşullarında dahi bu stratejik akıl bir an olsun zayıflamamış, aksine partiyi ve Kızıl Ordu’yu zafere taşıyan yegâne çimento olmuştur.
Ne var ki devrimin uluslararası bir güce dönüşmesi, beraberinde devlete ve demokrasiye dair tüm klasik burjuva ezberlerinin paramparça edilmesini zorunlu kılıyordu. Vladimir İlyiç Lenin’in Yordam Kitap tarafından yayımlanan ve Marksist devlet teorisinin zirvesi kabul edilen Devlet ve Devrim adlı anıtsal yapıtı, bu dönüşümün felsefi ve pratik omurgasını oluşturur. Lenin, bu eserinin 128'inci sayfasında, burjuva demokrasisi ile proleter demokrasisi arasındaki o aşılmaz uçurumu ve devlet mekanizmasının akıbetini şu sarsıcı satırlarla ortaya koyar:
Demokrasi bir devlet biçimi, devlet türlerinden biridir. Dolayısıyla, her devlet gibi demokrasi de, bir yandan, kişilere karşı örgütlü, sistemli zor kullanımını temsil eder; ama öte yandan da, yurttaşların eşitliğinin, devletin yapısının belirlenmesinin ve devletin yönetilmesinde herkesin eşit haklara sahip olduğunun resmen tanınması anlamına gelir.
Burjuva demokrasisinin bu biçimsel eşitlik maskesini indiren Lenin, proleter devrimin hedefini ise şu net komutla özetler:
Ve bu da, gelişmesinin belli bir aşamasında, demokrasinin, ilkin, kapitalizme karşı devrimci bir mücadele yürüten sınıfı, yani proletaryayı birleştirmesiyle ve proletaryanın, burjuva, hatta cumhuriyetçi burjuva devlet mekanizmasını, sürekli orduyu, polisi ve bürokrasiyi ezmesini, paramparça etmesini ve yeryüzünden silmesini ve bunların yerine, daha demokratik bir devlet mekanizmasını, ama, bütün halkın katıldığı bir milis oluşturma yolunda ilerleyen işçiler şeklinde bile olsa, yine bir devlet mekanizmasını geçirmesini mümkün kılınmasıyla sonuçlanır.
Burjuva devlet aygıtının kökten tasfiyesi ve yerine işçilerin denetiminde bir devletin kurulması, Ekim Devrimi’nin pratik politikasının teorik temelidir.
Devlet ve devrim meselesi ele alınırken, kapitalizmin en son aşaması olan emperyalizmin ve tekelci yapıların tahlili de hayati bir önem taşır. Lenin’in yine aynı eserde (s. 91) Friedrich Engels’in mektuplarına dayandırarak aktardığı tahliller, kapitalist planlama yanılgısına karşı çelikten bir uyarı niteliği taşır:
Burada, kapitalizmin en son aşaması, yani emperyalizm hakkındaki teorik değerlendirmeler açısından en büyük önem taşıyan şeyi, yani kapitalizmin tekelci kapitalizme dönüşmekte olduğunu görüyoruz. Bu sonuncusunun vurgulanması gerekir, çünkü tekelci kapitalizmin ya da tekelci devlet kapitalizminin artık kapitalizm olmadığını, ‘devlet sosyalizmi’ ya da ona benzer bir şey olarak adlandırılabileceği şeklindeki yanlış burjuva reformist görüş çok yaygındır.
Engels’in ve Lenin’in bu vurgusu, bugün dahi piyasa ekonomisinin dev şirketler ve tröstler aracılığıyla planlandığı yanılgısına düşen reformist zihinlerin maskesini düşürmektedir. Metnin devamında bu hakikat şu çarpıcı cümlelerle perçinlenir:
Kuşkusuz, tröstler hiçbir zaman eksiksiz bir planlama sağlamadı, bugün de sağlamıyorlar ve sağlayamazlar. Ne kadar plan yaparlarsa yapsınlar, kapitalist kodamanlar üretim hacmini ulusal, hatta uluslararası ölçekte önceden ne kadar hesaplarlarsa hesaplasınlar ve üretimi ne kadar sistemli bir şekilde düzenlerlerse düzenlesinler, biz hâlâ kapitalizm koşullarında kalmaya devam ederiz; gerçi bu, yeni aşamasındaki bir kapitalizmdir, ama hiç kuşkusuz kapitalizmdir.
Bu teorik netlik, Sovyet deneyiminin neden piyasa reformlarıyla değil, merkezî planlama ve mülkiyet ilişkilerinin kökten mülksüzleştirilmesiyle inşa edilebileceğinin en somut kanıtıydı.
Tüm bu teorik ve pratik uğraklar bir araya getirildiğinde, 20. yüzyılın ortalarına doğru Sovyetler Birliği’nin küresel bir süper güç olarak sahneye çıkışı mukadder hâle gelmişti. Stalin’in liderliğinde örülen o çelikten sanayi ve güvenlik mimarisi, 1941’de faşist Alman ordularının Moskova kapılarına dayanmasıyla tarihî bir sınavdan geçti. Beş yıllık planlarla yaratılan ağır sanayi, Magnitogorsk’un çeliği ve Stalingrad’ın siperlerinde bizzat halkın iradesiyle birleştiğinde, kapitalist dünyanın yıkılmaya mahkûm dediği o devasa Leviathan, tarihin gördüğü en büyük askerî zaferlerden birine imza attı.
II. Dünya Savaşı’nın ardından Yalta ve Potsdam masalarında çizilen yeni dünya haritası, Sovyetler Birliği’ni Doğu Avrupa’dan Asya’nın kalbine uzanan muazzam bir jeopolitik blokun merkezine yerleştirdi. Nükleer silahlara sahip, uzaya ilk uyduyu gönderen ve küresel emperyalist sisteme karşı ezilen halkların umudu olan bir süper güç gerçeği, artık dünya siyasetinin merkez aksıydı.
Kızıl Fırtına’nın bu 4. halkasında tahlil ettiğimiz üzere, devrimin yerel bir ayaklanmadan küresel bir sisteme evrilme süreci; Lenin’in teorik pusulası, Stalin’in çelikten iradesi, kitlelerin fedakârlığı ve tarihin o acımasız yasalarıyla şekillenmiştir. Serinin bu aşaması, tarihsel sürecin henüz sonunu değil, aksine Sovyet devlet mekanizmasının ve jeopolitik mücadelenin yeni ve daha çetin evrelerine geçişin eşiğini oluşturmaktadır. Bir sonraki bölümde, bu devasa sistemin iç çelişkileri, nükleer çağın dengeleri ve çözülüş dinamikleri derinlemesine masaya yatırılacaktır.
Kaynaklar:
V. I. Lenin, Devlet ve Devrim, Çev.: M. Halim Spatar - Celal Üster, Yordam Kitap, İstanbul, 2016.
V. I. Lenin, Seçme Yazılar: Devrim, Demokrasi, Sosyalizm, Çev.: Sungur Savran, Yordam Kitap, İstanbul, 2011.
J. V. Stalin, Strateji ve Taktik, Çev.: A. Fırat, Kor Kitap, İstanbul, 2017.
Geoffrey Swain, Rus Devrimi’nin Kısa Tarihi, Çev.: Mert Büyükkarabacak, İletişim Yayınları, İstanbul, 2019.
August H. Nimtz, Lenin’in Seçim Stratejisi: Marx ve Engels’ten 1905 Devrimi’ne Sandık mı, Sokak mı, Yoksa Her İkisi mi?, Çev.: Deniz Tuna, Yordam Kitap, İstanbul, 2018.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
DAHA FAZLA OKUHakkında daha ayrıntılı: Ekim DevrimiUmut Berhan Şen
DAHA FAZLA HABER OKU
Özgür Çelik Dört makas, tek tren
Gürsel Tokmakoğlu Trump'ın Manila'dan bakışı
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.