18 Kasım 2026, Çarşamba · 11:44 Piyasalar Açık
borsapanel.com Borsanın nabzı, tek panelde.
Abone Ol

"İdeoloji" ve "felsefe" (II)

"İdeoloji" kavramının 1789 Fransız Devrimi sonrasında, Napolyon ve Ansiklopedistler sonrası ortaya çıktığından söz edilir. Tabii ki "ideolojinin" belli bir tanımı yoktur, en minimuma indirilen 16 tanımı söz konusudur. On…

Tabii ki "ideolojinin" belli bir tanımı yoktur, en minimuma indirilen 16 tanımı söz konusudur.

Onları şöyle sıralamak mümkündür:

1. Fikirler sistemi,
2. Dünya görüşü,
3. Siyasi düşünce sistemi,
4. Toplumsal düzen tasarımı,
5. Ekonomik yaklaşım,
6. Sınıfsal çıkarların ifadesi,
7. Egemen sınıfın düşünceleri,
8. Yanlış bilinç,
9. Meşrulaştırma aracı,
10. Siyasi eylem rehberi,
11. Değerler sistemi,
12. Kimlik oluşturma aracı,
3. Devrimci dönüşüm projesi,
14. Geleneksel düzeni koruma anlayışı,
15. İnanç ve kanaatler bütünü,
16. Toplumu yönlendirme ve mobilize etme aracı gibi.

Günümüzde "sosyalizm", "faşizm" ve "liberalizm" gibi kullandığımız ideolojik kavramlar vardır.

Bu kavramların, "Endüstri Devrimi sonrasında ortaya çıktığına dair" de birtakım iddialar vardır.

Şöyle bir soru akla gelmiş olabilir:

Acaba bu ideolojilerin arkasında ‘felsefi’ aklın olduğunu söyleyebilir miyiz?

Ayrıca, acaba bu kavramlar ile 18 ve 19'uncu yüzyıllar itibarıyla mı tanışıldı?

Yoksa antik çağdan mı kalmışlardır?


Bu sorulardan birincisine verilecek en uygun cevap şu olsa gerek:

• Birincisi: "Komünizm", "sosyalizm", "liberalizm", "faşizm", "sosyal demokrasi" vs. gibi bir dizi kavramın, aslında bundan 2000 veya 2500 yıl gerilere giden bir düşünsel kökeni vardır. İşte "demokrasi", "cumhuriyetçilik", "aristokrasi" ve "monarşi" gibi bir dizi kavram o dönemlerde tartışılmıştır.

• İkincisi: Bu kavramların amaçladıkları toplumsal sistemlerin geçmişte de olduğunu görüyoruz. Biz şimdilerde o toplumsal sisteme örneğin "komünizm" adını veriyoruz.

"Komünizm", "sınıfsız toplum" idealidir ve bunu amaçlıyor. Biz bu toplumun, Sparta'da (İsparta) MÖ 8. yüzyılda Lykurgos tarafından uygulandığını biliyoruz.

Platon'un da sonradan "Devlet" isimli eserini yazarken hep oraya atıfta bulunduğunu görüyoruz. Yani Lykurgos, bunu uygulamıştır, hatta parayı bile kaldırmıştır.

Sparta parasını öyle ağır metaller şeklinde kestirmiş ki artık insanlar o parayı taşıyamaz olmuş ve para hükmünü yitirip kullanılmaz hâle gelmiştir. Devlet işlerinde çalışan insanlar da ortaklaşa yaşamaya başlamışlardır.

fazla oku

Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)

"Faşizm" dediğimiz sistemin de geçmişte yaşanmış olan bazı sistemleri vardır. Tabii ki ona da biz "faşizm" demiyoruz. "Komünizme" de biz "komünizm" demiyoruz. "Ortaklaşa yaşam" diyoruz.

Bunların hepsi de 19 ve 20. yüzyıllarda ortaya çıkmış ideolojilerdir. Fakat bu sistemlerin o asırlarda oralarda uygulandıklarını bulamıyoruz.

Ama kanunların, söz konusu o yüzyıllarda çıktıklarını görüyoruz. Dolayısıyla diyebiliriz ki "hiçbir şey yeni değildir. Ama var olan eskileri yenileştirmeye çalışıyoruz."

• İkinci sorunun (yani ideolojilerin arkasında felsefi aklın olup olmadığının) cevabı da şudur:

"Komünizm", "liberalizm", "faşizm" vs. gibi siyasi ideolojilerin, "ideolojik hatlar" olduklarını, fakat bunların (kendilerinin değil) temellerinde bir felsefi aklın bulunduğunu söylemek mümkündür.

Yani o ideolojileri yönlendiren bir felsefe anlayışı vardır. Fakat kendileri (ideolojiler) felsefe değillerdir. Örneğin "komünizm" ve "Marksizm" bir felsefi akım değildir.

O, aslında felsefi akım olan materyalist akımın üstünde yükselen bir siyasi anlayış ve programdır. Bu durum, faşizm ve liberalizm için de geçerlidir.

Yani bunların hepsinin altında, onları yönlendiren ve onların programlarına can veren sütunlar, felsefi akım ve felsefenin kendi tezleridir. Fakat onların üzerinde toplumların nasıl idare edileceklerini vurgulayan programlar ilan edilmektedir.


Burada "İnsan felsefeye gereksinim duymalı mıdır?" diye bir soru da akla gelebilir.

Evet. Her insan ister istemez felsefeye bulaşıyor. Daha doğru bir tabirle insan, hayat üzerinde düşünmeye başladığı anda felsefe yapmış oluyor.

Yani insan, hayat içerisinde bir tercihte bulunmaya başladığı anda felsefe de yapmış oluyor. Fakat bizler bunu bilinçsizce yapıyoruz.

Dolayısıyla da felsefe zaruridir. Yani felsefeniz olmaz ise, nasıl matematik size mantık bilimini işliyor ve sistemli öğrenme, çalışma ve davranmayı öğretiyorsa, aynı şekilde felsefe de size hayatınızı düzenlemeyi talim ediyor.

Dolayısıyla herkesin mutlaka felsefeyle ilgilenmesi lazım. O nedenle sürekli söylüyorum ki okullarımızda yeniden en az sosyoloji, din bilgisi ve yabancı dil öğrenmek kadar, felsefe derslerinin öğretilmesi de gereklidir. Kısacası okullarda felsefe, mantık ve özellikle de matematiğin öğretilmesi kaçınılmazdır.


Unutmayalım ki 18. yüzyıl, insanlık hareketinin en hızlı ve en devinimli zaman dilimidir. Yani sonraki dönemleri hazırlayan, bu yüzyıl olmuştur. Daha doğrusu bu yüzyılda bilim adamları, en güzel biçimiyle geçmişi analiz etmiştir.

Yani bu yüzyılda yaşayanlar yeni bir şey yapmamışlardır, yaptıkları tek şey, geçmişi güzel bir şekilde analiz etmek olmuştur ve bu meselelere bir mantık çerçevesinde bakmışlardır.

Bu asra hem "Aydınlanma" hem de "Rönesans" çağı deniliyor. Bunların anlamı nedir denilirse, şöyle tarif yapmak mümkündür.


• "Rönesans", kelime itibarıyla "yeniden doğuş" demektir ve onun, "hümanizm" denilen bir kültür akımının üzerine oturması söz konusudur.

"Hümanizm", 13. yüzyılda Dante Alighieri'nin İlahi Komedya'sı ile başlar.

Yani "hümanizm", yeniden insanın keşfidir. Çünkü insanoğlu Hristiyan dinine göre "lanetlidir."

Kısacası Hristiyanlık gibi kutsal kabul edilen bir din, insanı lanetli gibi bir mahluka dönüştürür.

Yani Âdem ile Havva'nın günah işlemesiyle cennetten kovulan insan, yeniden yeryüzüne düşer ve burada alın terini toprakla işleyerek oradan ürün alır.

Kadın ise ceza olarak sancılar içinde çocuk doğurur. Dolayısıyla bu dünya hayatı insanoğlu için ceza ve bir arınma sürecidir. O nedenle de insan denilen bu mahluk, sürekli içgüdüleriyle hareket eder.

Çünkü insan günahkârdır ve her zaman kontrol altında tutulması lazımdır.

"Hep ona, kutsal dinlerden hareketle vaazlar vererek, çileli bir hayat sürdürmesini sağlamamız lazım ki yarın cennette yerini bulabilsin" diye bir düşünceyi işleye işleye insanın ensesinde boza pişirmişler.

Dante Alighieri ise insanı hayatın merkezine koymuş ve bu nedenle eserini de Latince yazmıştır. Eserini, İtalyan halkının dili olan Latince (ya da Toskan diliyle) kaleme alıp o dillere yön verenlerden biri de o olmuştur.

Orada insanı merkeze koyduğu için sanat, siyaset ve bunun gibi şeylerde bir kültür akımı başlar.

Örneğin Niccolò Machiavelli (Makyavel), siyasette yeniden insanın dünyevi hayatının merkeze alınması gerektiğini vurgular ve bunu da eski Romalı filozof Publius Terentius Afer'den (MÖ yaklaşık 195-159) esinlenerek dillendirir. O filozofun şöyle bir cümle kurduğundan söz edilir:

Ben insanım; insana ait olan hiçbir şey bana yabancı değildir.


Yani "insan iyilik ve kötülükleriyle, sevap ve günahlarıyla, iyi ve doğru, fakat aynı zamanda yanlışlarıyla birlikte bir insandır. Dolayısıyla da hayatın merkezine alınmalıdır" anlayışından hareketle bir hümanizm akımı başlar ve bu akım Avrupa'nın, aynen topçuların atışlarıyla önce savaş alanını yumuşattıkları gibi, hümanizm de Avrupa'daki insan topluluk alanlarını yumuşatmıştır.

14 ve 15. asra doğru köylüler, kendilerini keşfetmeye başlarlar. Tabii ki bunun yanı sıra ekonomide muazzam gelişmeler baş gösterir.

Yeni dünyalar keşfedilir. Oradan büyük servetler getirirler. Ekonomi canlanır. Daha doğrusu İtalya'da, "manifaktür" dediğimiz yeni bir üretim sistemi başlar.

Elbette bunlar, tarih olarak İslam uygarlığının yeşerdiği bölgede daha önceden başlamıştır. Örneğin Endülüs, Portekiz, İspanya, aynı zamanda da Sicilya, 12. yüzyıla kadar İslam coğrafyasıydı.

Kudüs de öyleydi. Buralardan hareketle bilim, siyasete etkide bulunur. Yani kültür, sanat ve bilim, hepsi birden insanın tarifini yapmaya başlarlar.

Buna rağmen Hristiyan dini, olağanüstü bir şekilde insanın ensesinde boza pişirir. Derebeyliklerle anlaşır, kol kola girer ve köylülerin sömürülmesine tahammül etmelerini sağlar.

"Bu hayata siz tahammül edeceksiniz, çünkü günahkârsınız" der.

14. yüzyıldan itibaren de isyanlar başlar. Bu olaylarla birlikte adım adım felsefe canlanır. Felsefenin canlandığı bu dönemler ise 12 ve 13. asırlardır. Büyük Albertus Magnus bunun öncülüğünü yapar.

Ayrıca 12 ve 13. asırlarda Avrupa'da İbn Rüşd (Averroes) tartışılmaya başlar. Yani İbn Rüşd bütün üniversiteleri etkiler. Çünkü o, "aklın egemenliğini savunur."

İbn Rüşd o dönemde Aristoteles uzmanı olarak bilinir. Daha açıkçası İbn Rüşd, birkaç yüzyıl boyunca filozofların şahıdır ve en çok etkilendikleri insan odur.

Bu, tabii ki bütün o bölgeleri etkilediği ve 12-13. yüzyıllar boyunca oraları etkisi altına aldığı için, bu fikirler adım adım üniversitelerde yer ediniyor.

Üniversiteler, kilisenin baskısına rağmen (tabii ki o dönemlerde okulları kilise yönetiyordu.) felsefi akımlar canlanıyor ve yeni fikirler ortaya çıkmaya başlıyor.

İşte bizim bildiğimiz o "cumhuriyetçilik", "özgürlük", "eşitlik", "adalet" vs. gibi bir dizi değerin sorgulanması, o dönemde, o kargaşalık içinde "Rönesans" dediğimiz, yeniden eski antik çağın keşfi başlıyor.

Avrupalılar, esas olarak Arapların çevirilerinden o eserleri biliyorlardı, fakat manastırlar onların üzerlerine ayetler yazıp üstlerini örtüyorlardı.

Umberto Eco'nun "Gülün Adı" isimli romanının çok ünlü olduğunu biliyorsunuzdur.

Manastırın en kuytu yerlerinde en önemli felsefi kitaplar saklanır, yani insanlar neşelenmesin ve kendi arzularını keşfetmesinler diye Aristo'nun komedya konusunu değerlendirdiği o kitap bile saklanmaktadır.

Manastırda bir çatışma başlar ve bu süreçte insanlar, eski eserleri bulma yarışına girerler.

Aristoteles, Platon ve başka bilimin bir dizi alanlarında Ptolemaios vs. keşfedilir. Bunlar, yeni evren modelleri çizmiş insanlardır.

Aynı zamanda tıp dalında Hipokrat'ın eserleri keşfedilir. Bunlar araştırılmaya başlandıkça, bunlara "Rönesans" denir.

Yani yeniden hem "Latin tarihinin" hem de "Roma'nın" keşfi. Ama aynı zamanda da Roma'ya ve antik Yunan'a bir özlem başlar.

Bunlara biz "Rönesans" diyoruz. Bu Rönesans'ta etkin bir şekilde bir "reform" hareketi de vardır ve buna da Martin Luther önderlik eder.

Artık Katolik Kilisesinin kendi içinde kokuştuğunu ve gerçek dini temsil etmediğini söyleyerek Orta Avrupalı kavimleri onlara karşı ayaklandırır ve 100 yıl süren büyük bir köylü savaşı başlatır.

Köylüler, Katolisizmin bağnazlığına karşı o hareketi başlatıyorlar. Martin Luther'in o hareketi, aynı zamanda ulusal devletlerin başladığı döneme de denk geliyor.

Martin Luther diyor ki;

Latinceyi bırakalım, kendi ana dilimizde ibadet edelim.


Bu durumun aynısı Müslümanlar arasında da yapılmıştır. Martin diyor ki ana dilimizde İncil'i okuyup anlayalım.

Evet, rahip ve papazlar Latince bir şeyler söylemekteler, ama onların kendileri bile ne söylediklerini bilemiyorlar.

Dolayısıyla ilk defa İncil'i Almancaya çevirdiler. Aynen günümüzdeki kimi Türk Müslümanların ibadeti Arapça değil de Türkçe yapalım dedikleri gibi.

İşte önceden de dedik ki "hiçbir şey yeni değildir." Yani yapılan her hareketin kök derinlikleri vardır.

Şöyle bir soru sorulabilir:

Acaba Fransız Aydınlanması ile emperyalizm birleşebilir mi?


Evet, "Rönesans" hareketi öyle bir etkide bulundu ki bunları hiçbir zaman unutmamaktayız. Nicolaus Copernicus devrimi başladı ve Copernicus/Kopernik, ilk defa, binlerce yıl süregelen bir bakış tarzında değişikliğe neden oldu.

Bütün felsefeler, tanrısal aklın aşağıya doğru yayıldıkça sabit duran evrenin merkezinde yeryüzünün bulunduğunu söylerler.

Güneş ve gezegenlerin o yeryüzünün etrafında dolaştığını söylerlerken, ilk defa Copernicus (Kopernik), kendisi de bir papaz olmasına rağmen ve şimdi nakledeceğimiz bu düşüncesini açıklamaktan çekinmesiyle birlikte, "Hayır." der ve hesaplamada bulunur.

Yeryüzünün sıradan bir uydu olduğunu, güneşin etrafında döndüğünü öne atar. Onun bu sözü hem bilimde hem de inançta bir devrim yaratır.

O güne kadar dinî kurumlar bu konuyu, Allah tarafından nazil olmuş bir ayetmiş gibi anlatırlardı. Yani hep dünyanın merkez olduğunu söyleyip dururlardı.

Ve yine Tanrı'nın dünyayı özel olarak yarattığını, insanın yurdu olarak var ettiğini ve dolayısıyla da insanoğlunun da bütün evrene hükmetmesi için Tanrı suretinde yaratıldığını söylerken, birdenbire bir adam (Kopernik) ortaya çıkıyor ve "Arkadaş, bu doğru değildir. Dünya evrenin merkezi değil, tam tersine kıytırık bir yerde, güneşin kenarında duruyordur ve esas olan güneştir" dediği anda, sizin vahiy olarak anlattığınız bir tez çöküyor.

O zaman insanlar şunu düşünüyor: "Tanrı'dan geldiğini söylediğiniz bu tez yanlış ise, o zaman sizin söylediğiniz her şey tartışmalı hâle gelir", dolayısıyla da o söylenen sözlerin hepsi de "şüphe" ile karşılanıyor.

Bundan sonra adım adım Avrupa'nın zenginleşmesi ve sanayileşmesi ile birlikte sınıf katmanları ortaya çıkıyor. Üretim sektörü kendi içinde ayrışıyor ve sanayiciler sınıfı var oluyor. Bunlara aynı zamanda "burjuvalar" da deniyor.

Burjuvalar bir kültüre, sanata, zanaata ve ekonomiye hükmeden kesimdirler. Fakat bunlar, aristokrat ve krallar tarafından hep sömürülürler. Çünkü parayla ilgileniyorlar. Yani kral ve aristokratlar, ‘Bunlar kirli adamlardır’ deyip burjuvaları hep kenara itiyorlar. Hâlbuki savaşları yürüttüklerinde onlardan hep borç para alıyorlar.


Bir süre sonra burjuva bunlara (aristokrat ve krallara) diyor ki arkadaş. Sizin şu anlattıklarınız yalandır, doğru değildir.

• Birincisi, din olarak anlattıklarınız tümüyle yalandır.

• İkincisi de köylülerin, derebeylerin emri altında olmaları da sömürüdür, bunu ortadan kaldırın.

Çünkü fabrikalarda çalışacak işçiye ihtiyaç vardır. Ama insanlar köylük alanlarında yaşadıkları ve derebeylere bağlı oldukları için fabrikalara giremiyorlar.

Yani aynen komedi filmlerinde bizlere izlettikleri gibi, "Ağa köyü satarken, köylülerle birlikte satar" misali, kimse o köyden kendi başına "Ben şehre gidiyorum" diyemez. Evet, şimdilerde diyorlar ama eskiden bunu diyemiyorlardı.

Eskiden insanlar istedikleri gibi şehre taşınamıyorlardı. Onların şehre taşınabilmeleri için burjuva kesimi bir özgürlük kavramıyla açılım yaptı ve dediler ki ‘İnsanlar özgürleşsin.

Kendi hayatlarına kendileri karar versin ve kendi kaderlerini kendileri belirlesin. Bizi yöneten siz tiranlar (zorba yöneticiler) (Burada Jean-Jacques Rousseau'nun ‘Toplum Sözleşmesi’ devreye girer) Jean-Jacques Rousseau, ‘Toplum Sözleşmesi’ isimli eserinde tiranlara der ki:

Aslında toplumlar ve devletlerin kuruluşlarında, hepimizin rızasını aldınız. Bizim hayatımızın mutlu bir hayat olması ve içimizde barış olması ve yine el emeğimizin bize dönmesi için yetkilerimizi size (krallara), derebeylere devrettik ki siz bunu hakkaniyetle topluma uygulayabilesiniz. Ama siz bunu istismar ettiniz. Bu elinize verdiğimiz yetkiyi, bizi baskı altına almak ve sömürmek için kullanıyorsunuz. Dolayısıyla siz, emanete ihanet ettiniz. Biz size bu yetkiyi emanet etmiştik, fakat bu emanete ihanet ettiniz.


Dolayısıyla tiranların devrilmesinin hak olduğunu Toplum Sözleşmesi kitabında yazdı.

Jean-Jacques Rousseau'nun bu fikirleri, tabii ki bir bomba etkisi yarattı ve nihayetinde de bir Aydınlanma dönemi başladı.

Büyük filozof Immanuel Kant, "Aydınlanma"yı şöyle tarif etti:

Aydınlanma, insanın kendi erginleşememe hâlinden kurtuluşudur. Başkasının aklını (komutanın, papazın, derebeyinin, patronun, şefin aklını) kullanmaktan artık kurtulun. Kendi aklınızı kullanmaya başlayın ve buna cesaret edin.


İnsanlara ve aynı zamanda da aydınlara da şunu dedi:

Siz de güdümlü yaşamaktan artık vazgeçin. Kendi benliklerinizi koruyun. Kendi zihinsel özgürlüklerinizi kazanın ve istediklerinizi yazın, söyleyin ya da yapın.


Tabii bu Aydınlanma felsefesi, bir Orta Çağ'dan ve karanlık dönemden kurtuluş olarak ifade edildi ve bütün Avrupa'nın göbeğinde bir yangın gibi, bütün bölgelere yayıldı ve adım adım sömürü katmerleşti.

Bugün bizim filmlerde ya da romanlarda gördüklerimiz gibi insanların nasıl sömürülmelerini "Jamal" romanında görüyoruz. Jale Sancak'ın öykülerinde görüyoruz.

Ya da 1939'da yayımlanan ve Richard Llewellyn, Galli bir romancının yazdığı "Vadim O Kadar Yeşildi ki" romanında görüyoruz.

Tabii bunlar zamanla artık bıçak kemiğe dayandı misali oluyor ve isyanlar başlıyor. İlk isyan 1773'te ABD'de başladı. Ünlü "Boston Tea Party" (Boston Çay Partisi) dedikleri Boston'daki çaya konulan vergiler üzerine Amerika'da burjuvalar ayaklanır ve derler ki "Bu ülkeyi biz yönetiyoruz. Parlamentoda da konuşma hakkımız yok. (Çünkü İngiliz Parlamentosunda konuşma özgürlükleri yoktu.) Buraya bir vali atıyorsunuz, aynen sömürü valisi gibi. Her şeyi o belirliyor. Her şeye o karar veriyor ve vergileri istediğiniz gibi koyuyorsunuz. Çünkü İngiliz Kralı Fransızlarla savaşıyordu ve savaş da para demektir. Biz bu vergileri reddediyoruz ve reddettiğimizi de ifade edemiyoruz. Çünkü parlamentoda yerimiz yoktur" deyip isyan ederler.

ABD'de tam 13 eyalet isyan eder. Bu isyan sonucu 1776'da muazzam bir insan hakları beyannamesi yayımlatırlar. Thomas Jefferson'ın kaleme aldığı bir "Bağımsızlık Bildirgesi" ile orada insanlık tarihinin ilk özgürlük ve bağımsızlık metinlerini dünyaya ilan ederler.

Orada, tabii ki o isyanların bir bağımsızlık şeklinde ortaya çıkmasıyla birlikte, muazzam bir toplumsal devrim ve kraliyetin yıkılmasıdır da. Bunu 1789'da Fransa takip eder.

Yani 1776 Amerika'daki ihtilal, 1789'da Fransa'yı etkiler. Fransa'da bu ihtilal yayılır. Düşünülüyor ama henüz ihtilale dönüştürülemiyor. Kısacası ABD'deki burjuvalar, Fransızları etkiliyor.

Devrimler başladığı dönemde, bir kıvılcımın bozkırı tutuşturduğu gibi, tüm Avrupa'yı kasıp kavuruyor. Elbette bunu hazırlayan da felsefi akımlardır.

David Hume bir din eleştirmenidir. Aynı zamanda şüphecilerin de en önemli filozoflarından biridir. Ansiklopedistlere ve radikal Aydınlanmacılara gelince, onların başında "Denis Diderot" gelir.

Bu adam, aynı zamanda Ansiklopedi'yi de kurmuştur ve yaşı büyük de bir filozoftur. Tabii ki etrafına topladığı düşünürler 30 yaş civarındaki insanlardır. Bunların hepsini yanına alır.

Çıkardığı Ansiklopedi, tarihte görülmemiş derecede etkide bulunur. Saraylara kadar girer ve saraydaki aristokratları bile etkiler.

Orada yazanlar içerisinde Jean-Jacques Rousseau, Helvétius ve Baron d'Holbach gibi düşünürler yazar.

Bizim bugün radikal Aydınlanmacı dediğimiz bir dizi Fransız Aydınlanmacı ve Voltaire gibi evrensel deha dedikleri kişiler de yazar. Voltaire, bütün saraylarda ağırlanan bir adamdır.

Bu adamın sanat ve kültüre olağanüstü etkisi olmuştur ve ayrıca bir koleksiyonerdir de. Bunların bu Ansiklopedist faaliyeti çok etkin oluyor. (O dönemde Ansiklopedi 30 ciltlik fasiküllerden oluşan bir toplu eserdir. O eserler, çok uzunca olduğu için yılda birkaç fasikülü yayımlanmaktadır.)

"Acaba ABD materyalizmi ile Fransa materyalizminin arasında fark var mıdır?" gibi bir soru da akla gelebilir.

Elbette ki vardır. Fransız materyalizmi doğrudan doğruya temelde din karşıtıdır. Hem ABD hem İngiliz materyalizmi, buralarda toplumsal ve doğa koşullarını da esas almakla birlikte, din meselesine yumuşak davranmıştır.

Bunu biz David Hume'da görüyoruz. David Hume (1711-1776), dinlerin kutsal kitaplarında ne kadar abes tezler ortaya attıklarını örnekler vererek anlatır.

Fakat en sonunda der ki:

Şu insan eline bakar mısınız? Şu yetenekleri nasıl meydana getirdiklerini, şu ince işlenmiş elin kendiliğinden olması mümkün değildir. Bunu Tanrı'nın yaratmış olması lazımdır.


Yani David Hume, yaratan Tanrı'ya bir yetki tanır. Fransız materyalistleri ise Tanrı inancını tamamen kenara bırakır.

"'Alman idealizmi' dediğimizde neyi anlamalıyız?" gibi bir soru da akla gelebilir.

"Alman idealizmi" dediğimizde, aslında Kant'ı anlıyoruz. Kant, kendisi de din eleştirisi yapmakla birlikte, aynı zamanda David Hume gibi Tanrı inancı olan bir insandır.

İkilik problemi dediğimiz "ruh ve beden problemi", aslında bütün felsefenin her akımını etkilemiştir. Bunlar, eninde sonunda doğru tezleri getirirler.

Yani "Alman idealistleri", Platon'dan bahsettiğimiz gibi her şeyin "idea"dan kaynaklandığından bahseder ve tanrısal katmandan geldiğini ileri sürerek, insanlık ve toplumların tarihini, eninde sonunda bir tanrısal kaderle açıklamaya çalışırlar. Onun için de biz "Alman idealizmi" diyoruz.

Bu idealistlerden birincisi Kant, ikincisi de "Hegel"dir.

Hegel, "Tin (Geist)'in tarihteki yolculuğu" diyerek, "Tin'in Fenomenolojisi" konusunu öne atar.

Yani "tin", Hegel'e göre, "aslında zihindeki bir düşünce, ruh, kendini çeşitli insanların şahsında, toplumları dönüştürmeyi model olarak benimsemiştir".

Kant ve Hegel'e göre ruh, "tanrısal bir kuvvettir". O güç, toplumları sürekli düşündürüp ileriye doğru taşır.

İleri doğru taşırken de belli bazı şahısların zihninde meydana gelerek kendini gerçekleştirir


Daha doğrusu onlara göre "tin", zihinsel dönüşümü esas alan bir felsefi bakış açısıdır. Biz onun için onlara "Alman idealizmi" diyoruz.

Yani "Alman idealizmi", "eninde sonunda zihin ve fikirlerin dönüşümü veya tanrısal dönüşüm ile her şeyin değiştiğini ileri süren bir felsefi akımdır" diyebiliriz.

(Devam edecek...)

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.

© The Independentturkish

DAHA FAZLA OKU

Hakkında daha ayrıntılı: ideolojifelsefehasan kanaatlı

DAHA FAZLA HABER OKU

TÜRKİYE'DEN SESLER

Dr. Mert Orçun Aktay Herkesin yüzü neden birbirine benzemeye başladı? Güzelleşirken kendimizi kaybetmiyor muyuz?

PODCAST

TÜRKİYE'DEN SESLER

Umut Berhan Şen DOSYA | Kızıl Fırtına: Ekim Devrimi (4): Küresel yarma harekâtı, devlet-demokrasi diyalektiği ve Sovyet jeopolitiğinin doğuşu

TÜRKİYE'DEN SESLER

Özgür Çelik Dört makas, tek tren

TÜRKİYE'DEN SESLER

Gürsel Tokmakoğlu Trump'ın Manila'dan bakışı

İlgili Haberler
Makroekonomi AB'den enerji projeleri için yeni düzenleme! İzin süreçleri hızlanacak CNN Türk Ekonomi · az önce Makroekonomi SON DAKİKA | İşsizlik rakamları açıklandı! Türkiye'de işsizlik yüzde 8,1'e yükseldi CNN Türk Ekonomi · az önce Makroekonomi HGS'de yeni dönem! Bakan Uraloğlu'ndan ihlalli geçiş ve ceza açıklaması CNN Türk Ekonomi · az önce Makroekonomi ALTIN NEDEN DÜŞÜYOR? 18 Kasım ons altın, gram, çeyrek, cumhuriyet ne kadar? İslam Memiş kritik seviyeyi açıkladı! Kapalıçarşı altın fiyatları son dakika CNN Türk Ekonomi · az önce Makroekonomi Altında dengeler değişti | Uzman isim açıkladı: 3800 doların altı neden kritik? CNN Türk Ekonomi · az önce

Yorumlar (0)

Giriş yaparak yorum yazabilirsin.

İlk yorumu sen yaz.