19 Kasım 2026, Perşembe · 08:45 Piyasalar Kapalı
borsapanel.com Borsanın nabzı, tek panelde.
Abone Ol

Yeni dünyanın masası, eski dünyanın seyircileri…

Yeni dünyanın masası, eski dünyanın seyircileri…

Masada nükleer silahlar var… Avrupa’nın Yalta korkusu ve Stubb’un çıkışı… Trump’ın iki cepheli oyunu; Çin’le masa, Asya’da kuşatma… Japonya’ya kesilen yeni savunma faturası Shenzhen’in gösterdiği yeni düzen kodları

ABD, Çin ve Rusya liderlerinin Shenzhen’de aynı masaya oturmaya hazırlanması, küresel güç dengelerinde yeni bir dönemin işareti olarak değerlendiriliyor. Nükleer silahların kontrolü, Ukrayna savaşı ve stratejik istikrarın ele alınacağı görüşmede, üç liderin farklı öncelikleri kapsamlı bir uzlaşmanın önündeki en önemli engel.

İkinci Dünya Savaşı'nın bitimine aylar kala, Şubat 1945'te ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin, Kırım'ın Yalta kentinde bir araya gelmişti. Savaş sonrası dünyanın siyasi haritası, nüfuz alanları ve güç dengeleri büyük ölçüde bu masada şekillenmişti.

Aradan 81 yıl geçti.

Şimdi dünyanın gözü Çin'in Shenzhen kentine çevrilmiş durumda. ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 19 Kasım'da ilk kez aynı masaya oturacak.

Yalta benzetmesi bugünün dünyasını açıklamak için tek başına yeterli değil. Ancak üç nükleer gücün liderinin, Avrupa'nın katılımı olmaksızın bir araya gelmesi, uluslararası sistemdeki değişimin çarpıcı bir göstergesi. Üstelik buluşmanın gerçekleşeceği yer de başlı başına bir mesaj taşıyor: Shenzhen, Çin'in teknoloji, üretim ve küresel ticaret merkezlerinden biri.

Çin Dışişleri Bakanlığı görüşmeyi dünya barışı ve stratejik istikrar açısından "çığır açıcı önemde" olarak nitelendirdi. Kremlin ise ortak bir açıklama üzerinde çalışıldığını duyurdu. Ancak Washington'dan gelen mesajlar daha ihtiyatlı. ABD yönetiminden üst düzey bir yetkili, toplantıdan somut bir anlaşma beklenmemesi gerektiğini, bunun öncelikle bir "ilk görüşme" olacağını belirtiyor.

Shenzhen buluşması yalnızca üç ülkenin ilişkilerini değil, ABD'nin Çin'i çevreleme politikasını, Rusya'nın Ukrayna savaşındaki hesaplarını, Avrupa'nın gelecekteki konumunu ve Asya'daki ittifakların yönünü de ilgilendiriyor. Dolayısıyla asıl soru, üç liderin hangi konularda anlaşacağı kadar, hangi konularda anlaşmamayı tercih edeceği üzerine düğümleniyor.

Masada nükleer silahlar var…

Shenzhen'de öncelikli gündem nükleer silahların kontrolü, stratejik istikrar ve büyük güçler arasındaki ilişkiler olacak.

Trump'ın önceliği, ABD ile Rusya arasındaki nükleer silahlanma yarışını yeniden kontrol altına almak ve Çin'i de bu sürece dahil etmek. ABD ile Rusya arasındaki son nükleer silah sınırlama anlaşması New START'ın 5 Şubat 2026'da sona ermesi, Washington'ın yeni bir mekanizma arayışını hızlandırdı.

Ancak Pekin bu talebe sıcak bakmıyor. Çin, nükleer silah kapasitesinin ABD ve Rusya'nın çok gerisinde olduğunu savunarak üçlü silahsızlanma müzakerelerine eşit koşullarda katılmasının gerçekçi olmadığını belirtiyor. Dolayısıyla Washington'ın masaya getirdiği öneri, Pekin açısından yalnızca silahsızlanma değil, Çin'in gelecekteki askeri kapasitesine sınır koyma girişimi olarak da değerlendiriliyor.

Putin'in hesabı ise farklı. Moskova, Ukrayna savaşının kendi koşullarına uygun biçimde sona erdirilmesi için Washington ile doğrudan müzakere yürütmek istiyor. Kremlin, Ukrayna dosyasının Shenzhen'de ele alınmasını talep ediyor. Ancak ABD tarafı, bu konunun ayrı bir müzakere kanalında değerlendirilmesinden yana.

Şi Cinping'in hedefi ise ABD ile ticari ve teknolojik gerilimi kontrol altında tutarken Çin'in küresel ağırlığını artırmak. Pekin, Ukrayna savaşının çözümünde arabulucu konumuna gelmekten ziyade, ABD ile ilişkilerinde eşit büyük güç olarak kabul edilmek istiyor.

Üç liderin çıkarları bu kadar farklıyken Shenzhen'den kapsamlı bir uzlaşma çıkması kolay görünmüyor. Buna karşılık, üç nükleer gücün aynı masada oturması bile uluslararası siyasette yeni bir dönemin işareti.

Avrupa’nın Yalta korkusu ve Stubb’un çıkışı…

Zirvenin ortaya çıkışına ilişkin dikkat çekici ayrıntıyı Kanada Başbakanı Mark Carney açıkladı. ABD, Rusya ve Çin liderlerini bir araya getirme fikrini Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva'nın ortaya attığını belirten Carney, Lula'nın bu girişimi Ukrayna savaşının sona erdirilmesine katkı sağlamak amacıyla bizzat kendisine söylediğini de belirtti.

Lula'nın amacı ne olursa olsun, Shenzen'deki masanın oturma düzeni Avrupa açısından ciddi bir sorun yaratıyor. Ukrayna, topraklarında savaşın sürdüğü ülke olmasına rağmen üçlü görüşmede temsil edilmiyor.

Avrupa Birliği ve NATO'nun Avrupalı üyeleri masada bulunmuyor. Özellikle nükleer silaha sahip iki ülke, İngiltere ve Fransa'nın masadaki yokluğu iyice dikkat çekici.

Avrupa'nın kaygısı yalnızca diplomatik temsil değil, doğrudan güvenlik meselesi; Rusya ile olası bir anlaşmanın Avrupa'nın güvenlik mimarisini, NATO'nun doğu kanadını ve Ukrayna'nın geleceğini etkilemesi kaçınılmaz. Buna rağmen Avrupa'nın bu görüşmede karar verici konumda bulunmaması, kıtanın uluslararası siyasetteki ağırlığına ilişkin tartışmayı yeniden gündeme getiriyor.

Tam da bu noktada Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb'ın çıkışı önemli. Stubb, Financial Times'a verdiği röportajda Avrupa'nın Rusya ile ilişkilerini ve müzakerelerini uzun süredir ABD'ye bırakmasını "sorumsuzluk" olarak nitelendirdi. Avrupalı liderlerin artık Putin'le doğrudan görüşmesi ve ortak bir mesajla müzakere masasına oturması gerektiğini söyledi.

Stubb'ın bu açıklaması, yalnızca diplomatik bir öneri değil. Finlandiya Cumhurbaşkanı, ABD'nin Avrupa'nın geleceği konusunda kendi başına karar vermesinin önüne geçilmesi gerektiğine işaret ediyor. Üstelik Stubb, Avrupa'nın önünde iki farklı tarihsel model bulunduğunu söylüyor: 1945'te ülkelerin nüfuz alanlarına ayrıldığı Yalta düzeni ve 1975'te egemenlik, toprak bütünlüğü ve güvenlik ilkelerini öne çıkaran Helsinki Nihai Senedi.

Stubb, Avrupa'nın "yeni bir Yalta yaklaşımı" ihtimalini beklemek yerine kendi diplomatik inisiyatifini geliştirmesi gerektiğini savunuyor.

Bu çıkış, Batı Avrupa'da Rusya ile doğrudan iletişim kurmaktan kaçınan siyasi yaklaşımın değişmeye başladığını gösteriyor. Şimdi Fransa, Almanya, İtalya, Polonya ve İngiltere'nin yanı sıra AB ve NATO kurumlarının da katılımıyla ortak bir müzakere pozisyonu oluşturulması gündemde…

Avrupa Birliği, 2026-2027 döneminde Ukrayna'ya toplam 90 milyar Euro’luk destek sağlamayı kararlaştırdı. Bunun 60 milyar Euro’yu savunma kapasitesine, 30 milyar Euro’yu bütçe desteğine ayrıldı. Avrupa, savaşın ekonomik ve askeri maliyetini üstleniyor ancak diplomatik sürecin dışında kalıyor. Yaşlı kıtayı zorlayan da asıl bu durum.

Trump’ın iki cepheli oyunu; Çin’le masa, Asya’da kuşatma…

Schenzhen buluşması ABD-Çin rekabeti açısından da ayrıca ilginç detaylar barındırıyor;

Trump'ın Putin ve Şi ile görüşmeye giderken attığı adımlar, Washington'ın Çin politikasının yalnızca diplomatik müzakerelerden ibaret olmadığını gösteriyor. ABD Başkanı, bir yandan Pekin ile masaya oturmaya hazırlanırken diğer yandan Çin'in ekonomik, teknolojik ve askeri hareket alanını daraltmaya yönelik girişimlerini sürdürüyor.

Son günlerdeki üç gelişme bu açıdan dikkat çekici;

- İlk olarak Trump, Tayland ile ticaret görüşmelerinde ABD lehine önemli tavizler elde etti. Tayland'ın Amerikan ürünlerine yönelik gümrük vergilerini kaldırması, ticaret engellerini azaltması ve yaklaşık 2,6 milyar dolarlık ilave Amerikan tarım ürünü alması gündemde. Tayland'ın ABD'ye karşı verdiği 71,7 milyar dolarlık ticaret fazlası da Washington'ın bu ülkeye yönelik baskısının ekonomik boyutunu ortaya koyuyor.

- İkinci olarak ABD, Tayland, Malezya, Endonezya, Singapur ve Brezilya'daki veri merkezlerinin gelişmiş Nvidia ve AMD çiplerine erişimini lisans koşullarına bağladı. Washington, Çinli şirketlerin başka ülkelerdeki veri merkezlerini kullanarak Amerikan teknolojisine ulaşmasını engellemek istiyor.

- Üçüncü gelişme, Trump'ın Japonya, Hindistan ve Avustralya liderleriyle Manila'da gerçekleştirdiği Quad toplantısı. İki yıl aradan sonra liderler düzeyinde yapılan toplantıda kritik mineraller, deniz güvenliği ve teknoloji tedarik zincirleri ele alındı. Çin'in uzun süredir Pekin'i çevreleme girişimi olarak değerlendirdiği bu yapı, ABD'nin Hint-Pasifik stratejisinin önemli araçlarından biri.

Bu gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde Washington'ın stratejisi ortaya çıkıyor: Çin ile müzakere masasına otururken aynı anda Pekin'in ekonomik ve teknolojik gücünü sınırlamak, bölgedeki müttefiklerini tahkim etmek ve kritik tedarik zincirlerinde Çin'e bağımlılığı azaltmak.

Japonya’ya kesilen yeni savunma faturası

Washington'ın Asya stratejisinin bir başka boyutu da müttefiklerine yüklediği maliyet.

Japonya Başbakanı Sanae Takaichi'nin APEC zirvesi için Shenzhen'e gitmeye hazırlandığı sırada ABD'nin Tokyo'dan talep ettiği yeni savunma katkısı gündeme geldi. Washington, Japonya'da konuşlu Amerikan kuvvetlerinin giderleri için önümüzdeki beş yılda 3 trilyon yenin üzerinde katkı talep ediyor. Bu, mevcut katkının yaklaşık üç katına çıkarılması anlamına geliyor.

ABD, Çin'e karşı askeri caydırıcılığı artırmak istiyor. Ancak bunun maliyetini giderek daha fazla müttefiklerinin üstlenmesini bekliyor. Japonya ise bir yandan Amerikan güvenlik şemsiyesine ihtiyaç duyarken diğer yandan Çin ile bozulan ilişkilerini düzeltmenin peşinde.

Shenzhen’in gösterdiği yeni düzen kodları

Yalta'da savaşın galipleri Avrupa'nın geleceğini belirlemişti;

Helsinki'de devletlerin egemenliği ve toprak bütünlüğü uluslararası güvenliğin temel ilkeleri olarak kabul edilmişti;

Şimdi Shenzhen'de ise henüz galibi belli olmayan yeni bir küresel rekabetin kuralları konuşulacak.

Shenzhen'den hemen yeni bir dünya düzeni çıkacağı beklentisi gerçekçi değil. Üç liderin birbirinden farklı hedefleri, derin güvensizlikleri ve çatışan çıkarları bulunuyor. Ortak bir açıklama üzerinde anlaşılması bile bu sorunların çözüldüğü anlamına gelmeyecek.

Ancak bir gerçek var: Uluslararası siyasette karar alma merkezleri değişiyor.

Avrupa, ekonomik ve askeri gücüne rağmen ortak bir siyasi strateji oluşturmakta zorlanırken Asya küresel rekabetin merkezine yerleşiyor.

ABD ise Çin'i sınırlandırmaya çalışırken aynı anda Çin ile masaya oturmak zorunda kalıyor.

İlgili Haberler
Makroekonomi GTA 6 fırtınası: 13 yıl beklendi, ilk günden tarih yazdı CNBC-e · 19 dk önce Makroekonomi Beş kriterde büyüyenler arasında yıllık getiride yüzde 156 ile ilk sırada Ekonomi Gazetesi · 19 dk önce Makroekonomi Kesinti yoluyla ödenen vergilerin kurumlar vergisinden mahsubu Ekonomi Gazetesi · 25 dk önce Makroekonomi Binance soygununda yeni gelişme! Mahkemeden 18 dev şirkete dondurma kararı CNBC-e · 26 dk önce Makroekonomi Tekdüzen Hesap Planı cezaları, fiili tespit olmadan ceza kesilemez! Ekonomi Gazetesi · 26 dk önce

Yorumlar (0)

Giriş yaparak yorum yazabilirsin.

İlk yorumu sen yaz.