19 Kasım 2026, Perşembe · 08:44 Piyasalar Kapalı
borsapanel.com Borsanın nabzı, tek panelde.
Abone Ol

Antalya’da dağ fare doğurmasın

Antalya’da dağ fare doğurmasın

Büyük beklenti, büyük hayal kırıklığına dönüştü Taahhüdün yanında ölçüm, şeffaflık ve hesap verme de gerekiyor

COP31 ev sahibi Türkiye bu konferansın taahhütlerin değil uygulamanın öne çıktığı konferans olmasını istiyordu. Ama COP31 henüz sona ermese de ilk düğüm yine enerji oldu. Petrol gelirlerine dayanan ekonomiler dönüşümün hızını sınırlamak isterken AB temiz enerjiye geçiş yönünde güçlü bir mesaj arıyor.

Bir iklim zirvesinin başarısını kapanıştaki alkışın uzunluğuyla ya da organizasyonun sorunsuz olmasıyla ölçemeyiz. Asıl kriter, ertesi gün hangi yatırımın başlayacağı, hangi kaynağın aktarılacağı ve hangi kararın uygulanmaya başlanacağıdır. Antalya’daki COP31’in son düzlüğünde de ana mesele bu. Ülkeler ortak bir metin çıkarabilir. Ama o metin dünyanın enerji düzenini değiştirecek kadar güçlü olacak mı?

Büyük beklenti, büyük hayal kırıklığına dönüştü

Geçmiş COP'lar bize temkinli olmayı öğretiyor. Kyoto ve Paris gibi iz bırakan zirveler vardı. Paris Anlaşması, sıcaklık artışını sanayi öncesine göre 2 derecenin oldukça altında tutmayı ve 1,5 dereceyle sınırlamak için çaba göstermeyi ortak hedef haline getirdi. Ancak “dağ fare doğurdu” dedirten toplantılar da yaşandı. 2009 Kopenhag zirvesinden beklenen kapsamlı ve bağlayıcı anlaşma çıkmadı. Büyük beklenti, büyük hayal kırıklığına dönüştü.

Glasgow’da ise tek bir kelimenin ağırlığını gördük. Emisyon azaltım önlemleri uygulanmayan kömürlü elektrik üretiminin “sonlandırılması” yerine “azaltılması” üzerinde uzlaşıldı. İlerleme vardı; fakat dönüşümün hızı ve takvimi konusunda açık kapılar da bırakıldı. İklim diplomasisinde yumuşatılan kelimelerin gerçek hayattaki karşılığı, ertelenen yatırımlar ve süren emisyonlar olabiliyor.

COP31 ev sahibi Türkiye bu konferansın taahhütlerin değil uygulamanın öne çıktığı konferans olmasını istiyordu.

Ama COP31 henüz sona ermese de ilk düğüm yine enerji oldu. Antalya'dan uluslararası medyaya yansıyan haberlere göre Suudi Arabistan, elektrifikasyon hedefi ve fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda uzlaşmayı engelliyor. Petrol gelirlerine dayanan ekonomiler dönüşümün hızını sınırlamak isterken AB temiz enerjiye geçiş yönünde güçlü bir mesaj arıyor.

Türkiye’nin önerisinin nihai metinde ne ölçüde korunacağı zirvenin önemli sınavlarından biri.

Bu, yalnızca petrol üreticileriyle yenilenebilir enerji savunucuları arasındaki bir tartışma değil. Sanayinin, ulaşımın ve binaların elektrik kullanması; şebeke, depolama ve üretim yatırımı gerektiriyor. Üstelik elektriğin nasıl üretildiği de önemli. Fosil yakıtla üretilen elektriğin kullanımını artırmak tek başına yeterli değil. Temiz üretimle elektrifikasyonun birlikte ilerlemesi gerekiyor.

İkinci düğüm önceki COP'larda da olduğu gibi para. Gelişmekte olan ülkeler, yeni hedeflerden önce bunları gerçekleştirecek kaynakları görmek istiyor. Hindistan’ın da içinde bulunduğu ülkelerin itirazlarında finansman ihtiyacı belirgin. Yüksek faizle borçlanan bir ekonomiye “daha hızlı dönüş” demek kolay. Uygun maliyetli, uzun vadeli kaynağı sağlamak daha zor. İklim felaketleri borç yükünü artırırken borç yükü de korunma yatırımlarını geciktiriyor.

COP31’de açıklanan proje hazırlama ve finansmana erişim girişimleri bu nedenle değerli. Ancak yatırımcıyla projeyi buluşturacak platform kurmak, paranın aktığı anlamına gelmiyor. Başarı için kaç toplantı yapıldığını değil, hangi ülkeye hangi koşullarla ne kadar kaynak ulaştığını bilmemiz gerekiyor. Hibe mi, pahalı kredi mi? Yeni kaynak mı, eski taahhüdün yeni ambalajı mı?

Taahhüdün yanında ölçüm, şeffaflık ve hesap verme de gerekiyor

Üçüncü düğüm, yükün kimde kalacağı. Avrupa’nın karbon düzenlemeleri, dönüşümü ihracatçının maliyet hesabına taşıyor. Türkiye açısından mesele somut; sanayici temiz üretime yatırım yapacak, fakat finansmanı nasıl bulacak? Dönüşümün maliyetini hafifletmeden karbon maliyetini artırmak, iklim politikasına desteği de aşındırabilir.

Yapay zekâ başlığı da benzer bir sorunu gösteriyor. Reuters’a göre Antalya’daki gönüllü taahhüt 90 destek alırken büyük teknoloji şirketleri arasında yalnızca Alibaba imza verdi. Microsoft, Google, Meta ve Nvidia katılımcılar arasında yer almadı. Veri merkezlerine dev yatırımlar yapılırken sektörün büyük oyuncularının dışarıda kalması, gönüllülüğün sınırlarını gösteriyor. Taahhüdün yanında ölçüm, şeffaflık ve hesap verme de gerekiyor.

Türkiye için bu düğümlerin çözülmesi; enerji ithalatına bağımlılık, ihracatta rekabet ve yatırım maliyeti demek. Petrolün ucuzlaması nefes aldırabilir. Ancak sanayinin geleceği, petrolün fiyatına ilişkin iyimser bir tahmine bırakılamaz. Petroldür bu, ne olacağı belli olmaz.

Görüyorum ki; Antalya’dan her sorunu çözen bir anlaşma beklemek gerçekçi değil. Fakat anlaşma çıksın diye hedeflerin içini boşaltmak da başarı sayılamaz. Güçlü enerji hedefleri iyidir, hoştur ama erişilebilir finansman ve izlenebilir uygulama olmadan bir şeye yaramazlar. Geriye "Bu kadar zirveden sonra ne değişti?" sorusu kalır...

İlgili Haberler
Makroekonomi GTA 6 fırtınası: 13 yıl beklendi, ilk günden tarih yazdı CNBC-e · 17 dk önce Makroekonomi Beş kriterde büyüyenler arasında yıllık getiride yüzde 156 ile ilk sırada Ekonomi Gazetesi · 18 dk önce Makroekonomi Kesinti yoluyla ödenen vergilerin kurumlar vergisinden mahsubu Ekonomi Gazetesi · 24 dk önce Makroekonomi Binance soygununda yeni gelişme! Mahkemeden 18 dev şirkete dondurma kararı CNBC-e · 24 dk önce Makroekonomi Tekdüzen Hesap Planı cezaları, fiili tespit olmadan ceza kesilemez! Ekonomi Gazetesi · 25 dk önce

Yorumlar (0)

Giriş yaparak yorum yazabilirsin.

İlk yorumu sen yaz.