Antalya’da, Türkiye ile Avustralya’nın ev sahipliğinde, 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde düzenlenen (hâlen devam etmekte olan) Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), iklim diplomasisinin en önemli etkinliklerindendir. İklim diplomasisinin önemli ve hâlâ çözülemeyen sorularından biri COP31'de yeniden gündeme taşınıyor:
Küresel iklim değişikliği ile mücadele etmenin ve düşük karbonlu ekonomiye geçmenin bedelini kim ödeyecek?
Zirvenin son günlerine yaklaşılırken iklim finansmanı, fosil yakıtlar ve gelişmekte olan ülkelerin sorumlulukları konusundaki anlaşmazlıklar, meselenin yalnızca çevre politikası olmadığını gösteriyor. İklim değişikliği ile mücadelenin bedelini kim ödeyecek?
Bu sorudan anlaşılabileceği gibi, mesele, küresel ekonomik dönüşümün maliyetinin nasıl paylaşılacağıdır. Bir yandan Çin ve Hindistan gibi hızla büyüyen, nüfusları kalabalık BRICS ve Küresel Güney ülkeleri, diğer yandan da sanayileşmiş Batılı OECD ülkeleri açısından bedelin adil üstlenilmesi gereği, iklim adaleti çerçevesinde kendi bakış açılarıyla tartışılmaktadır.
18 Kasım'da Türkiye'nin COP31 Başkanlığı ile müzakerelere başkanlık eden Avustralya'nın ortak açıklaması, 21 gündem maddesinde henüz uzlaşma sağlanamadığını ortaya koydu. Bu durum, müzakerelerin neden bu kadar güç ilerlediğini açıklıyor. Diplomatik metinlerde her kelime önemlidir ve milyarlarca dolarlık yükümlülüklere, enerji güvenliği ile kalkınma stratejilerine etkileri olur. Dolayısıyla müzakereler, bir yandan iklim değişikliğini önlemeye yönelik teknik görüşmeler olma özelliğindeyken diğer yandan uluslararası politik ekonominin geleceğini de ilgilendirir.
İklim adaleti kavramının temelinde önemli bir eşitsizlik yatıyor: Küresel iklim değişikliğine (ve küresel ısınmaya) tarihsel katkısı sınırlı olan, yakın zamana kadar sanayileşmemiş ülkeler ve toplumlar, iklim değişikliğinin olumsuz sonuçlarından çoğu zaman daha fazla etkileniyorlar. Kuraklık, seller, aşırı sıcaklıklar, su ve gıda güvensizliği özellikle ekonomik kaynakları sınırlı olan toplulukları tehdit ediyor. Tarihsel olarak sanayileşmiş ülkelerin atmosfere saldığı sera gazlarının maliyetinin, kalkınma süreçlerini henüz tamamlamamış toplumlara yüklenmesi ciddi bir adalet (adaletsizlik) sorununu ortaya çıkarıyor.
Paris Anlaşması'nın temel ilkelerinden biri olan "ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreceli kabiliyetler" yaklaşımı bu nedenle önemlidir. Bütün ülkeler iklim değişikliğiyle mücadeleye katkıda bulunmalıdır. Ancak ülkelerin tarihsel emisyonları, ekonomik kapasiteleri ve kalkınma ihtiyaçları aynı değildir. Gelişmiş ekonomiler daha fazla finansal sorumluluk üstlenirken, yükselen ekonomilerin de artan kapasiteleri ve güncel emisyonları doğrultusunda katkı sağlamaları gerekir. İklim adaleti, sorumluluktan kaçmadan, daha dengeli bir uluslararası iş bölümünün temelini oluşturmalıdır. Geçmişte sanayileşmiş devletlerin hataları göz göre göre tekrar edilmemelidir.
COP29'da gelişmekte olan ülkeler için 2035 yılına kadar yıllık en az 300 milyar dolarlık iklim finansmanı hedefi kabul edilmiş, bütün kaynaklardan sağlanacak finansmanın yıllık 1,3 trilyon dolara yükseltilmesi çağrısında bulunulmuştu. Ancak açıklanan hedeflerle fiilen erişilebilen kaynaklar arasında önemli farklılıklar bulunuyor. Üstelik finansmanın niteliği de miktarı kadar önemlidir. Yüksek faizli kredilerle sağlanan iklim finansmanı, hibe veya uygun koşullu uzun vadeli destekle aynı anlama gelmez. Zaten borç yükü altında bulunan gelişmekte olan ülkeler açısından yeşil dönüşüm, yeni bir borçlanma sorununa dönüşmemelidir.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) 2026 Uyum Açığı Raporu, gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum için 2035 yılında yıllık yaklaşık 305 milyar dolara ihtiyaç duyacağını öngörüyor. Oysa uyum yatırımlarının tamamı ticari kazanç sağlamıyor. Yenilenebilir enerji santralleri özel sermayeyi çekebilirken, kuraklığa dayanıklı tarım sistemleri, kırsal su altyapısı veya taşkın önleme projeleri aynı ölçüde yatırım getirisi sunmayabilir. Bu nedenle iklim finansmanında kamu yararı ve toplumsal dayanıklılık da belirleyici olmalıdır.
Diğer önemli mesele, iklim değişikliğinden kaynaklanan kayıp ve zararların karşılanmasıdır. İklim felaketlerinin ardından yeniden inşa, temiz enerji yatırımlarından farklı bir finansman yaklaşımı gerektiriyor. Ayrıca karbon düzenlemeleri, yeni çevresel standartlar ve yeşil teknolojilerin maliyeti, gelişmekte olan ülkelerin üreticileri üzerinde ek baskılar oluşturabilir. Dolayısıyla iklim politikaları tasarlanırken küresel ticarette yeni eşitsizlikler yaratılmamasına dikkat edilmelidir.
Türkiye açısından COP31'e ev sahipliği yapmak, yalnızca önemli bir uluslararası konferansı düzenlemekten ibaret değildir. Türkiye; Avrupa, Asya, Orta Doğu ve Afrika arasındaki ekonomik bağlantıları, enerji koridorları ve kalkınma deneyimiyle gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında yapıcı bir köprü rolü üstlenebilir. Özellikle su, enerji ve gıda güvenliği arasındaki bağlantılar, Türkiye'nin iklim diplomasisinde öncelik verebileceği alanlardır. Teknoloji transferi, sürdürülebilir tarım ve iklim değişikliğine dirençli altyapı yatırımlarında uluslararası iş birliği güçlendirilmelidir.
Elbette iklim adaleti, fosil yakıtlara süresiz bağımlılığın gerekçesi olamaz. Ancak enerji dönüşümünün sosyal maliyetleri göz ardı edildiğinde iklim politikalarının toplumsal kabulü de zayıflayabilir. Enerji fiyatlarının hanelere etkisi, sanayinin rekabet gücü, çalışanların yeni beceriler kazanması ve gelişmekte olan ülkelerin kalkınma hakkı birlikte değerlendirilmelidir. Adil dönüşüm, iklim hedeflerinin alternatifi değil, bu hedeflere ulaşmanın önemli koşullarından biridir.
Sonuç olarak, Antalya'dan çıkacak kararların başarısı yalnızca iddialı hedeflerle değil, bu hedeflere ulaşmak için sağlanacak finansmanın niteliği, erişilebilirliği ve adil dağılımıyla ölçülmelidir. COP31'in asıl meselesi, iklim değişikliğiyle mücadelede kimin ne kadar sorumluluk üstleneceği ve dönüşümün maliyetinin nasıl paylaşılacağıdır. İklim adaleti, küresel ekonomik yönetişimin ve uluslararası dayanışmanın temel meselelerinden biridir. İklim krizinin bedelini en az sorumlu olanlara yükleyen bir düzenin uzun vadede sürdürülebilir olması mümkün değildir.
Kaynaklar:
1. Birleşmiş Milletler Haber Merkezi (UN News), COP31, Kasım 2026.
https://news.un.org/en/story/2026/11/1168812
2. COP31 Türkiye – Resmî Konferans İnternet Sitesi.
https://cop31.tr/
3. UNFCCC, COP31 Başkanlığı ve Müzakereler Başkanlığı, 18 Kasım 2026, Mid-Week Update on Organisation of Work.
https://unfccc.int/sites/default/files/resource/Mid-Week%20Update%20on%20Organisation%20of%20Work.pdf
4. International Institute for Sustainable Development (IISD), Earth Negotiations Bulletin, COP31 Daily Report, 18 November 2026.
https://enb.iisd.org/antalya-un-climate-change-conference-cop31-daily-report-18nov2026
5. United Nations Environment Programme (UNEP), Adaptation Gap Report 2026.
https://www.unep.org/en/publications/report/adaptation-gap-report-2026
6. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), Sixth Assessment Report, Synthesis Report.
https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/summary-for-policymakers/
7. United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), Climate Finance and COP31, 13 November 2026.
https://unfccc.int/news/un-climate-chief-at-cop31-today-climate-finance-must-help-countries-break-free
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
Hakkında daha ayrıntılı: COP31iklim adaletiDoç. Dr. Ali Oğuz Diriöz
DAHA FAZLA HABER OKU
dosya
Ömer Kayır İki fren birden boşaldığında: "Allah'tan korkmaz, kuldan utanmaz" bir iklimin anatomisi
Dr. Osman Gazi Kandemir Öğrenme hızı da muharebe gücüdür
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.