21 Kasım 2026, Cumartesi · 10:56 Piyasalar Kapalı
borsapanel.com Borsanın nabzı, tek panelde.
Abone Ol

COP31’de son viraj: Uzlaşma mı, güçlü bir iklim kararı mı?

COP31’de son viraj: Uzlaşma mı, güçlü bir iklim kararı mı?

Antalya’da iki haftadır devam eden COP31, iklim diplomasisinin en zor aşamasına geldi. Liderlerin konuşmaları, yeni girişimler, finansman vaatleri ve iş dünyasının dönüşüm taahhütleri geride kaldı. Masada ülkelerin hangi sorumlulukları üstlenmeye hazır olduklarını gösterecek bir karar metni var.

19 Kasım’da yayımlanan yeni taslak, müzakerelerdeki güç dengelerini de görünür hale getirdi. Üç gün içinde neredeyse yarı yarıya kısalan metinden fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik açık ifadeler çıkarıldı. Uyum finansmanına ilişkin somut tutarlar kayboldu, ticaret önlemlerine yönelik dil yumuşatıldı.

Bu değişiklikleri yalnızca diplomatik bir metin üzerinde yapılan düzeltmeler olarak okuyamayız. Her çıkarılan ifade, ülkelerin ekonomik önceliklerine, enerji politikalarına ve finansman sorumluluklarına ilişkin bir tercihi yansıtıyor.

Antalya’da yaşananlar, küresel iklim müzakerelerinin yıllardır karşı karşıya olduğu temel gerilimi yeniden gündeme taşıyor: Bilimin gerektirdiği hız ile siyasetin uzlaşabildiği hız arasındaki mesafe.

Fosil yakıtlar: Metinden çıkan, gündemden çıkmayan mesele

Uluslararası basının Antalya’dan geçtiği haberler, müzakerelerin hangi noktada düğümlendiğini ortaya koyuyor.

Reuters, 19 Kasım tarihli haberinde fosil yakıtlara ilişkin ifadelerin çıkarılmasının yanı sıra elektrifikasyon hedefinin ve uyum finansmanına yönelik taahhütlerin zayıflatılmasına dikkat çekiyor.

The Guardian ise sürecin bu haliyle devam etmesi durumunda COP31’in somut sonuç üretmekte zorlanacağı uyarısını öne çıkarıyor. Alman yayın kuruluşu Deutsche Welle, özellikle finansman vaatlerinin nasıl hayata geçirileceği konusundaki belirsizliğe işaret ediyor.

Eleştirilerin ortak noktası, 2023 yılında Dubai’de gerçekleştirilen COP28’de kabul edilen fosil yakıtlardan uzaklaşma kararının üç yıl sonra uygulanabilir bir yol haritasına dönüşmemiş olması.

Oysa Dubai’de verilen mesaj önemliydi. Uluslararası iklim müzakereleri tarihinde ilk kez fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda ortak bir siyasi irade ortaya konmuştu. Antalya’dan beklenen, bu iradenin nasıl uygulanacağının konuşulmasıydı. Bugün gelinen noktada ise ülkeler, fosil yakıtların adını nihai metne yazmak konusunda uzlaşmakta zorlanıyor.

COP31 Başkanı Murat Kurum, bu durumu bir geri adım olarak değerlendirmiyor. Daha önce üzerinde uzlaşılan konuların tekrar edilmesinin yeterli olmadığını, asıl ihtiyacın uygulama olduğunu savunuyor.

Müzakereleri yöneten Avustralya İklim ve Enerji Bakanı Chris Bowen da mümkün olan en iddialı sonucu, ülkelerin üzerinde uzlaşabileceği sınırlar içinde elde etmeye çalıştıklarını söylüyor.

Her iki yaklaşımın da diplomatik açıdan anlaşılır bir tarafı var. 190’ın üzerindeki ülkeyi aynı metin üzerinde buluşturmak kolay değil. Ancak uygulamaya geçiş iddiasıyla düzenlenen bir zirvenin, uygulanacak dönüşümün temel unsurlarını açıkça tanımlaması gerekiyor.

Elektrifikasyon yeni uzlaşma alanı olabilir mi?

Antalya’da öne çıkan önemli başlıklardan biri elektrifikasyon. Türkiye’nin COP31 gündemine taşıdığı, 2035 yılına kadar küresel nihai enerji tüketiminde elektriğin payını yüzde 35’e çıkarma hedefi, enerji dönüşümüne somut bir yön verme potansiyeli taşıyor.

Reuters’ın aktardığına göre bu hedef yaklaşık 75 ülkenin desteğini almış durumda. Ancak gelişmekte olan ülkelerin altyapı yatırımlarının maliyetine ilişkin itirazları nedeniyle hedefin bağlayıcılığı zayıflatıldı.

Elektrifikasyon, enerji verimliliğini artırmak ve fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmak açısından büyük bir fırsat. Elektrikli araçlardan ısı pompalarına, sanayi üretiminden binalara kadar birçok alanda dönüşümün önünü açabilir.

Ancak elektriğin hangi kaynaklardan üretileceği de en az elektrifikasyonun kendisi kadar önemli.

Reuters’ın bir başka haberinde OPEC Genel Sekreteri Haitham Al Ghais’in elektrifikasyonun fosil yakıtlara bağımlılığının devam edeceğini savunduğu aktarılıyor. Bu yaklaşım, enerji dönüşümünün nasıl gerçekleşeceğine ilişkin görüş ayrılıklarını da gösteriyor. Dolayısıyla Antalya’da elektrifikasyon konusunda sağlanacak uzlaşmanın gerçek değeri, temiz enerji yatırımlarıyla ne ölçüde destekleneceğine bağlı olacak.

Finansman meselesi artık ertelenemiyor

Müzakerelerin bir diğer kritik başlığı, gelişmekte olan ülkelerin iklim krizine uyum sağlaması için gerekli finansman. Reuters, ilk taslakta yer alan yıllık 120 milyar dolarlık uyum finansmanı hedefinin yeni metinden çıkarıldığını aktarıyor. Deutsche Welle ise uyum finansmanının üç katına çıkarılması yönündeki yaklaşımın korunduğunu, ancak bunun nasıl gerçekleştirileceğinin belirsiz kaldığını vurguluyor.

Finansmanın artırılmasına yönelik siyasi irade ile kaynağın ne zaman, kim tarafından ve hangi koşullarda sağlanacağına ilişkin somut bir plan aynı şey değil. Gelişmekte olan ülkelerin beklentisi burada yoğunlaşıyor. İklim krizinin etkileri giderek ağırlaşırken, kuraklığa karşı tarımsal üretimi korumak, kentleri aşırı hava olaylarına hazırlamak, su altyapısını güçlendirmek ve sağlık sistemlerinin dayanıklılığını artırmak için bugünden yatırım yapılması gerekiyor.

Bu noktada finansmanın niteliği de önemli. Borç yükü zaten yüksek olan ülkelerin yeni kredilerle iklim krizine uyum sağlamaya çalışması, ekonomik kırılganlıklarını daha da artırabilir.
Bu nedenle hibeler, uygun koşullu finansman, teknoloji transferi ve yerel düzeyde kaynaklara erişim, müzakerelerin ayrılmaz parçaları.

Panama’nın itirazı, daha büyük bir sorunun işareti

► Son saatlerde dikkat çeken gelişmelerden biri de Panama’nın tutumu oldu. The Guardian ve Deutsche Welle’nin haberlerine göre Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro, fosil yakıt üretiminin sınırlandırılması ve metan emisyonlarının azaltılması konusunda yeterli ilerleme sağlanmaması halinde nihai anlaşmayı engelleyebileceklerini açıkladı. Panama’nın çıkışı, iklim krizinden ağır biçimde etkilenen ülkelerin sabrının giderek azaldığını gösteriyor.

Burada ülkeler arasında derin bir adalet sorunu bulunuyor. Tarihsel emisyon sorumluluğu sınırlı olan birçok ülke, iklim değişikliğinin ekonomik ve toplumsal sonuçlarıyla mücadele etmek için ciddi kaynak ayırmak zorunda kalıyor. Bu ülkeler açısından COP müzakerelerinin başarısı, karar metinlerinde kullanılan diplomatik ifadelerden çok, sahada yaratılacak değişimle ölçülüyor.

Metnin uzunluğu değil, o metnin ülkeleri ne kadar harekete geçirebileceği önemli

► Antalya’da iki haftadır iş dünyasından yerel yönetimlere, finans kuruluşlarından bilim insanlarına kadar çok geniş bir katılım var. Temiz enerji, elektrifikasyon, dayanıklı kentler, yapay zekâ, sanayi dönüşümü ve iklim finansmanı konusunda önemli girişimler açıklandı.

Bütün bunlar, dönüşümün farklı alanlarda ilerlediğini gösteriyor. Ancak sahadaki bu hareketliliğin küresel siyasi kararlarla desteklenmesi gerekiyor. Aksi halde teknoloji ilerlerken politikalar geride kalabilir; yatırım fırsatları büyürken finansmana erişimdeki eşitsizlikler derinleşebilir.

Çünkü COP31’den geriye kalacak miras, üzerinde uzlaşılan metnin uzunluğu değil, o metnin ülkeleri ne kadar harekete geçirebildiği olacak.

Türkiye’de iklim eylemine halktan güçlü destek

COP31’in ev sahibi Türkiye’de halkın yüzde 77’si hükümetten daha güçlü iklim politikaları bekliyor, yüzde 93’ü güneş enerjisini destekliyor. Buna karşılık yüzde 57’si Antalya’daki iklim zirvesinden habersiz ya da haberdar olduğundan emin değil.

Antalya’da "halk iklim politikalarına tepkili’’ söylemini çürüten yeni bir araştırma yayınlandı. Ankete göre ev sahipleri Türkiye’de ve Avustralya’da toplum, iklim eylemini destekliyor. Temel eksikliğin, konuyu sahiplenen bir liderlik olduğu görülüyor.

Dezenformasyona Karşı İklim Eylemi’nin (Climate Action Against Disinformation, CAAD) yaptırdığı yeni ankette öne çıkan bulgular şöyle:

Türkiye’de halkın yüzde 77’si, hükümetin iklim konusunda daha fazla adım atması gerektiğini düşünüyor. (Bu oran, Avustralya’da yüzde 46.)

Türkiye’de hükümetin mevcut iklim politikalarını yeterli bulanların oranı yalnızca yüzde 12 iken, Avustralya’da ise yüzde 21’de kalıyor. Her iki ülkede de toplumun en çok desteklediği enerji kaynağı güneş: Destekleyenlerin oranı Türkiye’de yüzde 93’e varıyor, Avustralya’da ise yüzde 83.
Türkiye’de de Avustralya’da da kömür, en az olumlu bakılan enerji kaynağı olarak öne çıkıyor. Türkiye halkının yüzde 52’si kömüre olumsuz bakıyor. Yüzde 62’si ise yenilenebilir enerjinin, enerji güvenliği sağladığını düşünüyor.

Halk, iklim bilimine sırtını dönmüyor

İklim eylemine bu yüksek desteğe karşın anket, iklim haberlerinin yetersizliğini ortaya koyuyor: Zirveye ev sahipliği ve başkanlık yapmasına rağmen Türkiye’de halkın yüzde 57’si, COP31’i ya hiç duymamış ya da duyup duymadığına emin değil. (Bu oran Avustralya’da yüzde 68.)

Görüş bildirenlerin çoğu, iklim dezenformasyonunun örgütlü ve kasıtlı olduğunu düşünüyor. Bu durum, ‘‘çoğulcu cehalet’’ olarak adlandırılan bir yanılgıyı besliyor: İnsanlar, kendileri gibi iklim eylemini destekleyenlerin sayısını, gerçekte olduğundan daha az sanıyor.

Raporda ayrıca, bu sessizliğin kaynağının toplum olmadığı vurgulanıyor. Liderler sessiz kaldığında medyanın haberleştirecek konu bulmakta zorlandığı ve haberlerin insanlara ulaşamadığı ifade ediliyor.

CAAD Genel Koordinatörü Dana Schran, ‘‘Bu çalışma, iklim dezenformasyonunun temel aldatmacalarından birini gözler önüne seriyor: Halk, iklim bilimine sırtını dönmüyor. Dezenformasyon, toplumda iklim konusunda yaygın bir şüphecilik varmış gibi yanlış bir izlenim yaratıyor. Bu da politika yapıcıların kamuoyu desteğinden şüpheye düşmesini ve daha güçlü adımlar atmaktan kaçınmasını kolaylaştırıyor” diyor.

Raporu değerlendiren İstanbul Politikalar Merkezi (İPM) İklim Değişikliği Çalışmaları Koordinatörü Ümit Şahin, “Türkiye BM iklim zirvesine ev sahipliği yapıyor, ancak halkın yarısından fazlası zirveyle ilgili ya çok az haber gördüğünü ya da hiç görmediğini söylüyor. Bu, iklimi umursamayan bir toplum değil: Halkın yüzde 77’si hükümetin daha fazlasını yapmasını istiyor, yüzde 52’si ise etkili bir iklim politikası için ek vergi ödemeye razı. Bu kamuoyu araştırması, toplumda iklim bilimine karşı bir tepki olmadığını gösteriyor. İklim dezenformasyonu bu haber boşluğundan besleniyor. Politika yapıcıların bunu yanlış okuması da daha güçlü iklim adımları atmalarının önüne geçiyor” ifadelerini kullandı.

İlgili Haberler
Makroekonomi 1908–1918: II. Meşrutiyet'ten Mondros'a Osmanlı'nın son 10 yılı (2) Independent Türkçe · az önce Makroekonomi İstikrarın yönetilmesi Independent Türkçe · az önce Makroekonomi 1908–1918: II. Meşrutiyet'ten Mondros'a Osmanlı'nın son 10 yılını çok boyutlu bir analizle okumak (2) Independent Türkçe · az önce Makroekonomi Konut kredisinde yeni dönem: 3 milyon 375 bin liralık fark! CNN Türk Ekonomi · az önce Makroekonomi HAFTA SONU ALTIN FİYATLARI 21 KASIM | Gram altın, çeyrek altın ne kadar? Altında düşüş devam eder mi? İslam Memiş’ten altın yorumu! CNN Türk Ekonomi · az önce

Yorumlar (0)

Giriş yaparak yorum yazabilirsin.

İlk yorumu sen yaz.