22 Kasım 2026, Pazar · 13:51 Piyasalar Kapalı
borsapanel.com Borsanın nabzı, tek panelde.
Abone Ol

Uzmanlar uyardı: Ödevleri yapay zeka yapıyor, öğrenciler düşünmeyi mi unutuyor?

Öğrenciler arasında yapay zeka kullanımı hızla yaygınlaşırken, araştırmalar bu araçların aşırı kullanımının düşünme, hafıza ve eleştirel değerlendirme becerilerini zayıflatabileceğine işaret ediyor. Uzmanlar, yapay zekan…

YAYINLAMA 22 Kasım 2026 12:15

GÜNCELLEME 22 Kasım 2026 12:23

Ekonomim haberlerini Google'da daha sık görün Ekonomim'i tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyerek nitelikli haberlere daha kolay ulaşın.

Takip Et

Yapay zeka uygulamaları öğrenciler arasında giderek yaygınlaşıyor. 15 yaşındaki 9'uncu sınıf öğrencisi Jakob, kendisinin ve arkadaşlarının yaklaşık iki buçuk yıldır yapay zekayı kullandığını anlatıyor.

DW'den Nicolas Martin konuşan ve gerçek adını söylemek istemeyen Jakob, "Bugün Fransızca sınavım vardı ve dün ChatGPT'den birçok konuyu yeniden açıklamasını istedim. Sınıfımdakilerin çoğu, ev ödevlerini yaptırmak için yapay zeka kullanıyor" diyor.

Matematik, Almanca, İngilizce, kimya veya fizik fark etmiyor, tek bir tıklama ile çözüm veya çözüm yolu ekrana geliyor. Bilim dünyasında bu "düşünme sürecinin başka araçlara aktarılması" olarak tanımlanıyor.

Bu durumda düşünme eylemi başka bir araca devrediliyor, bu bir hesap makinesi, bir not kağıdı ya da ChatGPT gibi bir sohbet robotu olabiliyor.

"Artık kendi başlarına düşünemiyorlar"

Ancak beyin açısından sorun, problemin tamamının yapay zeka tarafından çözülmesiyle başlıyor. Bir not kağıdı veya hesap makinesi çözüm sürecindeki bazı adımları üstlense de genellikle tüm düşünme sürecini devralmaz. Yapay zeka sohbet robotları ise bunun çok ötesine geçiyor.

Bazen ev ödevlerini yapay zekaya yaptırdığını söyleyen Jakob, ancak "sadece gerçekten çıkmaza girdiği" durumlarda yapay zekaya başvurduğunu anlatıyor. Bunun bir sorun olabileceğinin farkında olan Jakob, "Notları iyi olanlar, bunu pek yapmıyor" diyor.

Yıllardır Almanca öğretmenliği yapan Franziska Müller, bir lisede çalışıyor. DW'ye konuşan Müller, bazı öğrencileri için "Artık kendi başlarına düşünemiyorlar" şeklindeki gözlemini aktarıyor.

Adını değiştirdiğimiz Müller, bazı öğrencilerin derste soruları yapay zekaya yazdığını, sıra gelince de fark ettirmeden yapay zekanın verdiği yanıtları okuduklarını anlatıyor.

Öğrencilerin geçmişe kıyasla metinleri kavramakta daha çok zorlandığını söyleyen Müller, "Çünkü daha az okuyorlar ve neredeyse her şeyi yapay zekaya özetletiyorlar" diyor.

Beynin eğitilmesi gerekiyor

Eylül ayında açıklanan PISA araştırması gibi, birçok çalışma benzer sonuçları ortaya koyuyor.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) yaptırdığı PISA araştırmasını yürütenler, "Belirli ödevlerde yapay zeka sohbet robotlarını kullanan öğrenciler, fen bilimlerinde yapay zekayı kullanmayan öğrencilere kıyasla daha düşük puanlar alıyor" sonucuna vardı.

90'dan fazla ülkeden öğrencilerin katıldığı araştırma, 15 yaş grubuna yönelik dünyanın en kapsamlı uluslararası karşılaştırma çalışması olarak kabul ediliyor. Almanya'daki öğrenciler bu yıl araştırmada şimdiye kadarki en kötü sonuçlardan birini aldı.

PISA'nın yapay zekaya ilişkin bulguları ise oldukça basit: "Nasıl yalnızca spor izleyerek değil, spor yaparak formda kalabiliyorsak; öğrenme de sadece içerik tüketerek değil, bilgi üzerinde düşünerek ve zihinsel çaba harcayarak gerçekleşiyor." Başka bir deyişle, beyinlerini yeterince çalıştırmayanlar, düşünme becerilerini köreltme riskiyle karşı karşıya kalabilir.

ABD merkezli düşünce kuruluşu Brookings Institution eğitim alanında yapay zekânın risklerinin faydalarından daha ağır bastığını savunuyor. Dünyanın farklı ülkelerinden gençlerin katıldığı araştırmada, "temel becerilerin kaybı" ile "eleştirel düşünme, hafıza, odaklanma ve muhakeme yeteneğinin zayıflaması" risklerine dikkat çekiliyor.

Yapay zeka yasaklanmalı mı?

Peki, ChatGPT, Claude, Grok veya Meta AI gibi yapay zeka sohbet robotlarının eğitimde giderek artan etkisi karşısında ne yapılmalı?

New York'un sol görüşlü belediye başkanı Zohran Mamdani, 2026-2027 eğitim öğretim yılında devlet okullarında 8'inci sınıfa kadar, yani 14-15 yaşına dek yapay zeka kullanımını yasakladı.

Yasak bir çözüm olabilir mi?

Almanya'da ortaöğretim veren bir okulda 10'uncu ve 13'üncü sınıflara Almanca dersi veren Julian Hinn yasağın çözüm olmadığı görüşünde. Herkesin cep telefonu üzerinden yapay zekaya erişebildiğini belirten Hinn, "Bunu evde kullanmayacaklarını düşünenler, gerçekleri görmezden geliyor" diyor.

Almanya'da gençlerin medya kullanımına ilişkin JIM araştırması da bu görüşü destekliyor. Almanya'da bu araştırmaya katılan 12-19 yaş arasındaki gençlerin yüzde 91'i en az bir yapay zeka uygulamasını kullandığını ifade etti.

Yüzde 74'ü de yapay zekayı ev ödevlerini yaparken ve ders çalışırken kullandığını belirtti. Bu veriler 2024 yılına ait. Günümüzde bu oranın artmış olabileceği tahmin ediliyor. Brookings Institute'un Asya, Latin Amerika ve ABD'de yaptığı araştırma da gençler arasında yapay zeka kullanımının benzer seviyelerde olduğunu gösteriyor.

Alman siyasetçiler de sorunun farkında. Almanya'da eğitim eyalet yönetimlerinin yetki alanında yer almasına rağmen, Eğitim Bakanları Konferansı, 2024 yılından beri yapay zekanın kullanımına ilişkin tavsiyelerde bulunuyor. Bu tavsiye kararları yasaklama yerine öğrencilerin yapay zekaya eleştirel yaklaşması ve bu konuda becerilerinin geliştirilmesi gerektiğini içeriyor.

Yapay zeka ders kitaplarından daha mı iyi?

Öte yandan yapay zekanın eğitimde önemli bir destek sağlayabileceği de açık. "Yapay zeka konuları ders kitaplarından çok daha iyi anlatıyor" diyen Jakob, bu nedenle birçok temel konuyu yapay zekâdan yardım alarak öğrenmeyi tercih ettiğini söylüyor.

Öğretmen Julian Hinn de bu görüşe katılıyor: "Yapay zeka, öğrencilerin kullandığı dile ve ihtiyaçlarına çok daha iyi uyum sağlayabiliyor. Öğretmenlerin bunu her zaman yapması mümkün olmayabiliyor."

Hinn, bu nedenle de öğrencilerin 10'uncu sınıftan itibaren yapay zeka ile çalışmaya başlamasını önemli buluyor. Üst sınıflarda ise öğrencileri bilinçli olarak yapay zekaya soru sormaya teşvik ediyor. Hinn, "Daha sonra öğrencilerle birlikte verilen yanıtların kalitesini değerlendiriyoruz" diyor.

9'uncu sınıfa kadar ise yapay zekanın daha sınırlı bir şekilde kullanılması gerektiği görüşünde olan Hinn, bunun nedenini "Bu dönemde temel becerilerin henüz gelişme aşamasında olması" olarak açıklıyor.

Franziska Müller de üst sınıflarda yapay zeka uygulamalarını derslerinde daha sık kullanıyor. Ancak bazı aşamalarda öğrencilerin kendi başlarına düşünmelerini sağlamak amacıyla bu araçların kullanımını tamamen yasakladığı da oluyor. Müller, "Yapay zeka kullanmanın ne kadar cazip olduğunu çok iyi anlayabiliyorum" diyor.

Yapay zeka eşitsizlikleri derinleştirir mi?

Yapay zeka doğru kullanıldığında öğrencilerin başarısını artırabilirken, yanlış şekilde kullanıldığında ise öğrenme sürecini olumsuz etkileyebiliyor. Ancak araştırmaların ortaya koyduğu başka bir sorun daha var: Yapay zekâ, eğitimdeki eşitsizlikleri büyütebilir.

Brookings Institution'ın araştırmasına göre, temel becerileri sağlam olan öğrenciler yapay zeka sayesinde öğrenmelerini daha da geliştirebiliyor ve akranlarına kıyasla daha hızlı ilerleyebiliyor.

Buna karşılık temel bilgi eksiklikleri bulunan öğrenciler, yapay zekanın hatalı yanıtlarını daha kolay kabul ediyor, düşünme sürecini bu araçlara devredebiliyor ve sonuç olarak daha da geride kalabiliyor.

PISA araştırması da daha avantajlı sosyoekonomik koşullara sahip ailelerden gelen çocukların genellikle eğitime daha güçlü bir başlangıç yaptığını ortaya koyuyor.

Bu durum, yapay zekanın eğitimdeki fırsat eşitsizliğini daha da artırabileceğine işaret ediyor. Başlangıçta avantajlı olanlar daha hızlı ilerlerken, dezavantajlı konumdakiler geride kalabiliyor.

"Artık kendi başıma düşünemez oldum"

Yapay zeka yaygınlaşırken öğretmenlere de önemli görevler düşüyor. Öğretmenlerin, öğrencileri düşünmeye teşvik etmeleri ve onlara kendi sorumluluklarını hatırlatmaları gerekiyor.

Okul gazetesi çıkardığını belirten Julian Hinn, "Öğrencilere her zaman şunu söylüyorum: Yapay zeka kullanabilirsiniz, ancak sonunda kendi kaleminizden çıkmış bir yazı yazmış olmanın verdiği duygu bambaşka" diyor.

Hinn de Müller de öğrencilerin bireysel sorumluluğun önemini kavrayabileceği konusunda iyimser. Çünkü aksi durumda bunun sonuçları en geç yazılı sınavlarda ortaya çıkıyor. Bu sınavlarda herhangi bir yardımcı araç kullanılmıyor.

Böylece öğrenciler, konuları gerçekten kendi başlarına anlayıp anlayamadıklarıyla yüzleşmek zorunda kalıyor.

Franziska Müller'in anlattığı bir örnek de bunu gösteriyor. Müller, öğrencilerinden birinin, düşük not aldığı bir sınavın ardından büyük bir şaşkınlık içinde kendisine, "Yapay zeka yüzünden artık kendi başıma düşünemez hale geldim" itirafında bulunduğunu anlatıyor.

Kaynak: Ekonomim
İlgili Haberler
Makroekonomi Veri merkezlerine yatırım akını Ekonomist · 1 saat önce Makroekonomi Tarlada yapay zeka dönemi başlıyor! Sulama ve rekolte uyduyla takip edilecek Star Ekonomi · 2 saat önce Borsa Güney Kore Eğitim Bakanı Choi, yapay zeka krizi sonrası istifa etti Ekonomim · 3 saat önce Borsa 2027'de piyasaları ne bekliyor? 25 yabancı kurumdan kritik tahminler Ekonomim · 3 saat önce Borsa Yapay zekâ yatırımlarında dengeler değişiyor! Jefferies yeni rotasını açıkladı Dünya Gazetesi · 4 saat önce

Yorumlar (0)

Giriş yaparak yorum yazabilirsin.

İlk yorumu sen yaz.