Veriler, 22-24 Kasım tarihleri arasında düzenlenen ELNET Jerusalem Summit'e aralarında 200'den fazla Avrupalı konuğun da bulunduğu 700'ün üzerinde katılımcının bir araya geldiği bir dönemde açıklanıyor. Zirvenin gündeminde İsrail ile Avrupa arasında güvenlik, teknoloji, araştırma ve ticaret alanlarında daha yakın iş birliği başı çekiyor.
Süren jeopolitik zorluklara rağmen IMF, 2026 için yüzde 4,5'lik ekonomik büyüme öngörüyor. İsrail Merkez Bankası ise daha iyimser; banka bu yıl için yüzde 5,6, 2027 için ise yüzde 7,5 büyüme tahmin ediyor, ancak bu daha yüksek tahminler İsrailli şirketlerin yurt dışındaki üretimini de kapsıyor. Bu faaliyet hariç tutulduğunda merkez bankası, 2026'da yüzde 3,4, 2027'de ise yüzde 5,1'lik yurt içi büyüme bekliyor.
Tüm bu rakamlar, zorlayıcı güvenlik ortamına karşın toparlanma ve genişleme potansiyeli yüksek bir ekonomiye işaret ediyor.
İsrail'in ekonomik başarısının arkasındaki itici güç
İsrail ekonomisinin performansını açıklayan en önemli unsurlardan biri teknoloji sektörü.
İsrail, birkaç on yıl içinde, özellikle siber güvenlik, yapay zeka, yazılım, yarı iletkenler, tıbbi teknoloji ve savunma bağlantılı yenilik alanlarında güçlü bir yapıya sahip, son derece bağlantılı bir inovasyon ekosistemi geliştirdi.
Israel Innovation Authority'nin State of High-Tech 2026 raporuna göre sektör, 2025'te İsrail GSYH'sinin yüzde 18,3'ünü ve ülkenin ihracatının yaklaşık yüzde 58'ini oluşturdu.
Bu rakamlar, teknolojinin İsrail ekonomisi için ne kadar kritik hale geldiğini gösteriyor. Yüksek teknoloji şirketleri yalnızca doğrudan ekonomik faaliyet yaratmakla kalmıyor, aynı zamanda uluslararası yatırımları çekiyor, yüksek nitelikli istihdam oluşturuyor ve İsrailli işletmeleri dünyanın dört bir yanındaki müşteriler ve ortaklarla buluşturuyor.
Araştırma ve geliştirme, bu başarının merkezinde yer alıyor.
OECD'nin araştırma ve geliştirme istatistiklerine göre İsrail, 2024'te GSYH'sinin yaklaşık yüzde 6,8'ini Ar-Ge'ye ayırdı; bu oran, uluslararası alanda en yüksek paylardan biri. Eurostat'a göre Avrupa Birliği ise aynı yıl GSYH'sinin yaklaşık yüzde 2,3'ünü Ar-Ge için harcadı.
Bu fark, araştırma yoğun sektörlerin İsrail ekonomisindeki olağanüstü önemini yansıtıyor. Ayrıca yeniliğe yönelik sürekli yatırımın, bir ülkenin ekonomik gelişiminin belirleyici bir özelliği haline gelebileceğini ortaya koyuyor.
Araştırma, iş dünyası ve girişimcilik arasında farklı bir ilişki
İsrail'in inovasyon modeli, üniversiteler, özel şirketler, yatırımcılar ve kamu sektörü arasındaki yakın bağlarla karakterize ediliyor.
Bu sistemin önemli bir parçasını, teknolojik araştırmaları, ilk aşama şirketleri ve sanayi yeniliklerini destekleyen Israel Innovation Authority oluşturuyor. Kurumun faaliyetleri, şirketlerin yeni teknolojiler geliştirmesine ve bunları ticarileşmeye daha yakın bir aşamaya taşımasına yardımcı oluyor.
İsrail ayrıca girişimciliğin ve teknolojik denemelerin iyice yerleştiği bir iş kültüründen faydalanıyor. Girişim sermayesi yatırımcıları, ticari başarının garanti olmaktan uzak olduğu durumlarda bile risk almaya ve yenilikçi fikirlere yatırım yapmaya güçlü bir istekliliği yansıtarak, umut vadeden genç şirketlerin finansmanında önemli rol oynuyor.
Bir diğer belirleyici özellik ise İsrail şirketlerinin uluslararası yönelimi.
Nispeten küçük bir iç pazara sahip olan İsrail teknoloji şirketleri, çoğu zaman erken aşamadan itibaren gözünü dış pazarlara çevirmek zorunda kalıyor. Uluslararası müşteriler, yatırımcılar ve ticari ortaklıklar bu nedenle iş stratejilerinin merkezinde yer alıyor.
Amerika Birleşik Devletleri özellikle önemli bir ortak oldu. 1985'te yürürlüğe giren ABD-İsrail Serbest Ticaret Anlaşması, iki ülke arasında daha yakın ticari ilişkiler için bir çerçeve oluşturulmasına yardımcı oldu.
Savaş, savunma harcamaları ve ekonomik dayanıklılık
İsrail'in teknolojik gelişimi, zorlu bir jeopolitik arka plan üzerinde gerçekleşti.
Askeri operasyonlar, yedek askerlerin seferber edilmesi, iş gücü sıkıntıları ve iş faaliyetlerindeki kesintiler ekonominin üzerinde baskı oluşturdu. Yükselen savunma harcamaları da kamu maliyesi üzerindeki yükü artırdı.
Buna karşın İsrail'in teknoloji sektörü, uluslararası ölçekte kayda değer bir erişim göstermeye devam etti.
Ülkenin savunma sanayii de bu tablonun bir parçası. Elbit Systems, Rafael ve Israel Aerospace Industries gibi şirketler, füze savunması, radar, insansız hava araçları ve askeri elektronik gibi alanlarda gelişmiş kabiliyetler geliştirdi.
Savunma odaklı araştırmalarda geliştirilen bazı uzmanlık alanları, özellikle siber güvenlik, iletişim ve ileri mühendislikte sivil sektörlerde de uygulama alanı bulabiliyor.
Bununla birlikte askeri harcamaları ekonomik refahla karıştırmamak gerekiyor. Savunma harcamaları önemli maliyetler içeriyor ve uzun vadeli büyümeyi destekleyen eğitim, ulaşım, sağlık ve diğer yatırımlar için kullanılabilecek kaynakları azaltabiliyor.
OECD'nin Economic Survey of Israel 2025 raporu, çatışmayla bağlantılı ekonomik zorlukları ve altyapı, beceriler ve verimliliğe yönelik yatırımların korunması gereğini inceliyor.
İsrail için ekonomik zorluklar sürüyor
Güçlü teknoloji sektörüne rağmen İsrail önemli ekonomik zorluklarla karşı karşıya. IMF, Temmuz 2026 değerlendirmesinde, güçlenen şekele rağmen enerji fiyatlarındaki artış ve arz darboğazları nedeniyle enflasyonun geçici olarak yükselebileceği uyarısında bulundu.
Yüksek savunma harcamaları ve iş gücü eksiklikleri dahil olmak üzere devam eden çatışmaların ekonomik sonuçlarının da orta vadede büyüme üzerinde baskı yaratması bekleniyor.
IMF'ye göre, özellikle Haredi olarak bilinen ultra-Ortodoks Yahudi erkekler ile Arap İsrailli kadınlar arasındaki görece düşük istihdam oranlarını içeren, uzun süredir devam eden iş gücü piyasası sorunları, ülkenin orta vadeli ekonomik büyümesini sınırlayabilir.
Daha küçük bir ekonomiden Avrupa ne öğrenebilir?
Yine de İsrail'in deneyimi, özellikle Avrupa Birliği verimliliği artırmaya, yeniliği teşvik etmeye ve küresel teknoloji pazarlarında daha etkili rekabet etmeye çalışırken, Avrupalı politika yapıcılar için çeşitli dersler sunuyor.
Avrupa halihazırda dünya çapında üniversitelere, bilimsel kurumlara, ileri sanayiye ve geniş bir tüketici pazarına sahip. Karşı karşıya olduğu sorun yalnızca yeni fikirler üretmek değil, bu fikirlerin daha fazlasını uluslararası ölçekte büyüyebilen başarılı işletmelere dönüştürmek.
İsrail'in deneyimi, Avrupa'nın yaklaşımını güçlendirebileceği birkaç alanı işaret ediyor.
Birincisi, yeniliği uzun vadeli bir ekonomik öncelik haline getirmek. Araştırma ve geliştirme, şirketler, yatırımcılar ve hükümetlerden sürdürülebilir bir bağlılık gerektiriyor. Kamu desteği, özellikle ticari getirilerin ortaya çıkmasının yıllar alabildiği teknolojilerde, özel yatırımı teşvik edebilir.
İkincisi, üniversiteler ile işletmeler arasındaki iş birliğini güçlendirmek. Bilimsel keşifler, yararlı ürün ve hizmetlere dönüştürüldüğünde daha fazla ekonomik değer yaratıyor. Avrupa, mevcut araştırma ortaklıklarını geliştirebilir, teknoloji transferi düzenlemelerini iyileştirebilir ve girişimcilerin akademik araştırmaları ticarileştirmesini kolaylaştırabilir.
Üçüncüsü, girişimlerin büyümesini kolaylaştırmak ve risk almaya yönelik istekliliği artırmak. Avrupa'da çok sayıda yenilikçi genç şirket var, ancak umut vadeden şirketler uluslararası genişleme için gerekli finansmanı bulmakta zorlanabiliyor. Girişim sermayesine daha iyi erişim, daha bütünleşik finansal piyasalar ve yatırımcıların iddialı fikirlere destek verme konusundaki istekliliğinin artması, Avrupa şirketlerinin küresel ölçekte rekabet etmesine yardımcı olabilir. İsrail'in girişimcilik kültürü, yenilik sürecinin bir parçası olarak ticari riskleri kabullenmenin önemini gösteriyor.
Dördüncüsü, stratejik sektörler arasında iş birliğini güçlendirmek. İsrail'in deneyimi, siber güvenlik, yapay zeka, elektronik ve ileri mühendislik alanlarındaki uzmanlığın ekonominin farklı sektörlerine nasıl fayda sağlayabildiğini gösteriyor. Avrupa, gerekli güvenceleri korurken üniversiteler, sivil işletmeler ve stratejik araştırma programları arasında daha yakın iş birliğini teşvik edebilir.
Son olarak, daha güçlü bir uluslararası iş perspektifini teşvik etmek. İsrailli teknoloji şirketleri çoğu zaman en baştan küresel pazarları hedefliyor. Avrupa şirketleri, yaklaşık 450 milyon tüketiciye erişim sağlayan AB'nin tek pazarından uluslararası genişleme için bir temel olarak daha fazla faydalanabilir. Düzenleyici ve ulusal farklılıklar sürse de daha entegre bir pazar, şirketlerin Avrupa genelinde büyümesine ve dünya çapında daha etkili rekabet etmesine yardımcı olabilir.
Avrupa açısından mesaj net: ekonomik rekabet gücü yalnızca bir ülkenin pazarının ya da sanayi tabanının büyüklüğüne değil, aynı zamanda bilgiyi ticari açıdan başarılı fikirlere dönüştürebilme kapasitesine bağlı.
Avrupa, bunu başarmak için gereken bilimsel uzmanlığın, sanayi kapasitesinin ve finansal kaynakların büyük bölümüne zaten sahip. Zorluk, bu güçlü yanları daha etkin biçimde birbirine bağlamak, büyüme sürecindeki umut vadeden şirketleri desteklemek ve yeniliği ekonomik kalkınmanın daha güçlü bir itici gücü haline getirmek.
Bu nedenle hedef, Avrupa ekonomilerini özgün kılan özellikleri korurken İsrail'in başarılarından seçici biçimde ders çıkarmak olmalı.
Avrupa-İsrail iş birliği: siyasi zorluklar
ELNET Jerusalem Summit'in ilan edilen Avrupalı katılımcıları arasında Fransa'nın eski Başbakanı Manuel Valls, İtalya'nın eski Dışişleri Bakanı ve mevcut AB Özel Temsilcisi Luigi Di Maio, Çekya'nın eski Dışişleri Bakanı Jan Lipavský, Almanya'nın İsrail Büyükelçisi Alexander Graf Lambsdorff ve Polonya Senatosu Başkan Yardımcısı Michał Kamiński yer alıyor.
Yunanistan'ı, Ulusal Ekonomi ve Maliye Bakan Yardımcısı Dimitrios Markopoulos temsil ederken, Litvanya parlamentosu İnovasyon Komitesi Başkanı Jekaterina Rojaka da konuşmacılar arasında listeleniyor. İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un da konferansa hitap etmesi planlanıyor.
Daha yakın bağların savunucuları, siber güvenlik, yapay zeka ve ileri teknolojilerdeki İsrail uzmanlığının Avrupa'nın sanayi ve bilimsel kapasitesiyle birleştirilmesinde fırsatlar görüyor.
Ancak İsrail ile daha yakın ekonomik iş birliği, Avrupa'nın bazı kesimlerinde siyasi açıdan tartışmalı olmaya devam ediyor.
Bazı hükümetler ve iş dünyası örgütleri teknoloji ve araştırma alanlarında daha güçlü ortaklıkları savunurken, diğerleri Filistinlilere yönelik İsrail politikalarına tepki olarak ticaret kısıtlamaları veya yaptırımları destekliyor.
Bu görüş ayrılıkları, teknolojik iş birliği için fırsatlar gelişmeye devam etse bile Avrupa-İsrail ekonomik ilişkilerini çevreleyen siyasi zorlukların altını çiziyor.
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.