23 Kasım 2026, Pazartesi · 00:56 Piyasalar Kapalı
borsapanel.com Borsanın nabzı, tek panelde.
Abone Ol

İlk taslaktan son viraja COP31’in kelime savaşı

Antalya’daki COP31 zirvesinde müzakerelerin uzatma dakikalarında sabaha kadar sürerken, masadaki taslak metinlerin geçirdiği evrim, zirvenin ruhunu özetledi. İlk metindeki sert fosil yakıt takvimleri yerini diplomatik de…

İlk taslaktan son viraja COP31’in kelime savaşı

Antalya’daki COP31 zirvesinde müzakerelerin uzatma dakikalarında sabaha kadar sürerken, masadaki taslak metinlerin geçirdiği evrim, zirvenin ruhunu özetledi. İlk metindeki sert fosil yakıt takvimleri yerini diplomatik dengelere bırakırken, 2035 elektrifikasyon hedefi ve 120 milyar dolarlık uyum finansmanı pazarlığı son ana kilitlendi.

Başak Nur Gökçam 23 Kasım 2026 00:00 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!

Antalya’da BM İklim De­ğişikliği Çerçeve Söz­leşmesi 31’inci Taraf­lar Konferansı’nın (COP31) kalbi olan Mavi Bölge’de hafta sonu süren uzlaşma mesaisi, zirveyi uzatma dakikalarına taşıdı. 20 Kasım Cuma bitme­si planlanan konferansta 196 ülkenin ortak metin arayışı pazar günü de devam ederken, iki haftalık süreçte liderlerin çağrıları, protestolar ve sert kelime pazarlıklarıyla ilerle­yen zirvede kırılma, ‘Antalya Deklarasyonu’ olarak anılan örtü karar taslaklarının satır aralarında yaşandı.

Zirveyi en başından sonuna kadar Antalya’da izleyenlerin gördüğü tablo ise şöyle oldu: COP31, küresel enerji güven­liği krizlerinin, ABD’nin Paris Anlaşması’ndan çekilme göl­gesinin ve artan jeopolitik ge­rilimlerin ortasında çok taraf­lılığın sınandığı bir konferansa dönüştü. Türkiye’nin dönem başkanlığı, Avustralya’nın ise müzakere başkanlığı görevini üstlendiği hibrit modelde ya­yımlanan üç ana taslak, iklim diplomasisindeki güç dengele­rinin röntgenini çekti.

İlk taslakta sert ton

Müzakerelerin ilk somut belgesi, 16 Kasım’da COP31 Başkanlığı tarafından masaya konulan 144 paragraflık ilk ör­tü karar taslağı oldu. Tüm ül­ke gruplarının beklentilerini ve eylem gündemi başlıkları­nı tek çatıda toplayan bu ha­cimli metin, iklim eyleminin hızlandırılması için iddialı bir çerçeve çizdi. İlk taslakta fo­sil yakıtlardan uzaklaşma sü­recinin ivmelendirilmesine yönelik doğrudan ifadeler yer alırken, karbon yakalama ve depolama (CCUS) için sayısal hedefler ve gelişmekte olan ül­kelerin istediği 120 milyar do­larlık uyum finansmanı baş­lıkları tartışmaya açıldı.

Ancak bu metin masada­ki fay hatlarını anında görü­nür kıldı. Başta Suudi Arabis­tan olmak üzere petrol üre­ticisi ülkeler, ekonomilerini hedef alan ve sektör bazlı bağ­layıcılık getiren fosil yakıt ifa­delerine sert itiraz yükselt­ti. Gelişmekte olan ülkeler ve Afrika bloğu ise finansman ta­ahhütleri netleşmeden emis­yon azaltım yükümlülükleri­nin genişletilmesine karşı çık­tı. İlk taslak, tarafların kırmızı çizgilerini test eden başlangıç metni olarak kayda geçti.

İkinci metinde fosil rötuşu

Zirvenin son gününe girilir­ken, 19 Kasım akşamı yayım­lanan ikinci taslak müzakere salonlarında soğuk duş etkisi yarattı. Uzlaşı zeminini geniş­letmek için sadeleştirilen ve 80 maddeye indirilen yeni metin­de, ilk taslaktaki ‘fosil yakıtlar­dan uzaklaşma’ ifadeleri çıka­rıldı. Kömür, petrol ve doğal ga­za yönelik doğrudan atıfların silinmesi, Avrupa Birliği, kü­çük ada devletleri ve iklim akti­vistlerinin sert tepkisine yol aç­tı. Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro’nın “Fosil ya­kıtlardan hiç bahsetmeyen bir örtü karar kabul edilemez” çı­kışı ve sivil toplumun Genel Ku­rul önündeki protestoları ger­gin anlara sahne oldu. Aynı tas­lakta, gelişmekte olan ülkelerin 2035’e kadar yıllık 120 milyar dolara çıkarılmasını istediği uyum finansmanı hedefinin sa­yısal yer almaması da Afrika ba­kanlarının tepkisini çekti. İkin­ci taslak, iklim diplomasisinde ‘geri adım mı atılıyor?’ tartış­masını merkeze taşıdı.

Üçüncü taslakta ince denge

Cuma bitmeyen müzake­relerin ardından cumartesi gecesi ve pazar sabahının ilk ışıklarına kadar süren mekik diplomasisi, 10 sayfa ve 94 pa­ragraftan oluşan üçüncü tas­lak metni ortaya çıkardı. Tür­kiye ve Avustralya heyetleri­nin Avrupa Birliği ile Suudi Arabistan arasında kurduğu temaslarla şekillenen metin, doğrudan ‘fosil yakıt’ kelime­sini kullanmadan 2023 Dubai (COP28) mutabakatına güçlü atıf yaparak geri adım atılma­dığı mesajını vermeye çalıştı.

Son taslakta karbon yaka­lama teknolojilerine dair katı sayısal hedefler çıkarılırken, temiz enerji kaynaklı elekt­rifikasyonun en yüksek sevi­yeye taşınması benimsendi. Zirvenin somut çıktılarından biri olarak öne çıkan ‘2035’e kadar küresel nihai enerji tü­ketiminde elektriğin payının yüzde 35’e çıkarılması’ hede­fi korundu. Buna karşın ge­lişmekte olan ülkelerin talep ettiği 120 milyar dolarlık so­mut uyum finansmanı raka­mı üçüncü taslakta yer alma­dı; uyum finansmanını 2035’e kadar en az üç katına çıkar­ma çağrısının hızlandırılması vurgusuyla yetinildi.

Liderlerden masaya net mesajlar

Zirve boyunca liderlerin ve BM yöneticilerinin mesajları, tıkanıklığın siyasi arka planı­nı ortaya koydu. Görev süresi dolmadan son kez iklim zirve­sine katılan BM Genel Sekre­teri Antonio Guterres, Antal­ya’daki konuşmasında küresel gidişatı “karşılıklı kesin yıkım yolu” olarak nitelendirip, “Ya­nan bir gezegen üzerinde barış inşa edemezsiniz. Fosil yakıt­lardan adil, düzenli ve hakka­niyetli bir uzaklaşma olmadan güvenli bir iklime giden inan­dırıcı bir yol yoktur” dedi.

COP31 Müzakere Başkanı Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen ise çoklu krizler çağında iş bir­liğine dikkat çekerek, “Dünya tarihinin en büyük enerji gü­venliği krizinden ve çok cep­heli çatışmalardan geçerken çok taraflılık bu sınavı vere­bilir mi diye soruluyor. Ceva­bımız evet. Küresel elektriğin payını beşte birden üçte bire çıkarmak 1,5 derece hedefini ulaşılabilir kılmanın en pratik yoludur” diye konuştu.

Kurum: Dünya bizden sonuç bekliyor

Sürecin son saatlerinde göz­ler, 196 ülkenin hassasiyetle­rini tek metinde buluşturmak için diplomasi yürüten COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’a çevrildi. Ge­nel Kurul öncesinde delegele­re ve basına seslenen Kurum, üçüncü taslağın Eylem Gün­demi hedeflerini ve ülkele­rin beklentilerini yansıttığı­nı vurguladı. Kurum, “Herkes bu noktada uykusuz kaldı, me­sai harcadı. 196 ülkeyi bir ara­ya getiriyorsunuz, orada her­kesin kendisinden bir şeyler görmesi gerekiyor. Artık söz tarafların, karar sizlerin. Dün­ya bizden bunu bekliyor. Salo­nun dışında iklim değişikliği­nin etkileriyle yaşayan insan­lar, çocuklar, anneler, babalar bizden bunu bekliyor” dedi.

“Tarihi bir fırsatın eşiğindeyiz”

Anadolu Salonu’ndaki Genel Kurul Kapanış Oturumu’nda da iki hafta boyunca liderleri, bakanları, müzakerecileri, bi­lim insanlarını ve gençleri ay­nı hedefte buluşturduklarını söyleyen Kurum, görüşler ara­sında köprü kurmak için gece gündüz çalıştıklarını belirtti. Kurum, “Son ana kadar uzlaşı­nın imkanlarını aradık, arıyo­ruz. Geldiğimiz noktada tarihi bir fırsatın eşiğindeyiz. Şimdi önümüzde örtü kararı duruyor. Bu metin sizlerin, delegeleri­mizin, bu büyük dostlarımızın emeğiyle, sizin sesinizle şekil­lendi. Elektrifikasyondan 1,5 dereceye, uyum finansmanın­dan okyanuslara kadar her baş­lık ele alındı” dedi.

Hiçbir tarafın metne kendi öncelikleriyle yaklaşmadığını ve herkesin kendini bulabile­ceği bir çerçeve çizildiğini be­lirten Kurum, sözlerini şöyle sürdürdü: “Kimse istediği her şeyi almadı. Ancak herkes bu metinde kendini bulabilir. Uz­laşının manası da budur. İn­şallah bu salondan çıkan karar, dünyaya çok taraflılığın hala sonuç üretebildiğini göstere­cektir” Kurum zirvenin Tür­kiye’de düzenlenmesi ve im­kanlar için Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a, çevre politikalarına destekleri için Emine Erdoğan’a, Avustralya­lı heyete, Chris Bowen’a, BM Sekretaryasına, Simon Stiell’e, COP29 ve COP30 başkanlık­larına, bakanlara, heyetlere ve gözlemcilere teşekkür etti.

Antalya’da masadaki 4 kritik düğüm

COP31 müzakerelerinin uzatma dakikalarına kalmasına yol açan ve son taslakta ince ayar yapılan temel başlıklar şunlar oldu:

Fosil yakıt ifadesi: İlk taslaktaki doğrudan ‘fosil yakıtlardan çıkışın hızlandırılması’ ifadesi petrol üreticilerinin itirazıyla ikinci metinde silindi; üçüncü taslakta ise kelimeyi anmadan Dubai (COP28) kararına atıf yapılarak ara formül arandı.

Uyum finansmanı kotası: Gelişmekte olan ülkeler 2035’e kadar yıllık 120 milyar dolarlık bağlayıcı uyum finansmanı hedefi talep etti ancak bu rakam taslak metinlere girmedi.

2035 elektrifikasyon hedefi: Küresel nihai enerji tüketiminde elektriğin payının 2035 yılına kadar yüzde 35’e çıkarılması (35 by 35) tüm taslaklarda korunarak zirvenin en güçlü mutabakat maddesi oldu.

Tek taraflı ticaret önlemleri: Gelişmekte olan ekonomiler ve Arap ülkeleri, sınırda karbon vergisi gibi tek taraflı ticaret uygulamalarının gizli ticaret engeline dönüşmemesi yönünde metne güvence ekletti.

COP31'in dikkat çeken notları

Hibrit başkanlık modeli: COP31, Türkiye’nin dönem başkanlığını, Avustralya’nın ise müzakere başkanlığını üstlendiği tarihteki ilk iki ülkeli yönetim modeliyle gerçekleştirildi.

Zirveye damga vuran girişimler: Ana müzakere metninin yanı sıra Türkiye’nin öncülüğünde ‘Antalya Okyanus Deklarasyonu’, ‘Sıfır Atık’ küresel hareketi ve ‘Metan Emisyonları’ eylem planları öne çıktı.

G7 ve ABD boşluğu: ABD’nin BM iklim çerçevesinden çekilme kararı ve bazı G7 liderlerinin zirveye katılmaması, finansman taahhütleri üzerindeki pazarlık gücünü doğrudan etkiledi.

Kaynak: Dünya Gazetesi
İlgili Haberler
Borsa ABD Ulusal İstihbarat Direktörü: Trump'ın Putin'i "arkadaş" olarak nitelendirmesi uygun Ekonomim · 32 dk önce Borsa Asgari ücrete TGSD’den ikili zam formülü Ekonomim · 38 dk önce Borsa BYD’ye Avrupa’da Land Rover şoku: Ti7 modeline yasak geldi Finans Gündem (ing) · 39 dk önce Borsa Bakırda arz krizi fiyatları yükseltebilir: UBS hedefini açıkladı Borsanın Gündemi · 54 dk önce Borsa Fon krizi karşılıksız çekte 8 yılın rekorunu getirdi Ekonomim · 56 dk önce

Yorumlar (0)

Giriş yaparak yorum yazabilirsin.

İlk yorumu sen yaz.