Küresel ticaretin rotası iklime döndü

Küresel ticaretin rotası iklime döndü

Dünya ticareti, 32 trilyon dolarlık devasa hacmini iklim odaklı yeni bir döneme taşırken sürdürülebilirlik artık yeşil diplomasiye yön veriyor. IISD’nin yayımladığı rapor, 2025’ten itibaren imzalanan ticaret paktlarının %58’inin doğrudan iklim iş birliği içerdiğini doğruluyor. Sınır ötesi rekabet artık yeşil enerjiyle dönüyor.

30 Temmuz 2026 00:00 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!

Başak Nur GÖKÇAM

Dünya ticaret hacmi­nin 32 trilyon dola­ra ulaştığı günümüz ekonomisinde, yeşil dönü­şüm artık sadece çevre politi­kalarının veya sosyal sorum­luluk projelerinin alanı ol­maktan çıkarak uluslararası ticaretin ve jeopolitiğin ana belirleyicisi konumuna yük­seliyor. Ülkeler, ekonomik bü­yüme, rekabet gücü ve enerji güvenliğini iklim hedefleriyle birlikte ele alırken, sınır ötesi mal ve hizmet akışını düzen­leyen uluslararası ticaret an­laşmaları da bu devasa dönü­şümün en stratejik araçların­dan biri haline geliyor.

Uluslararası Sürdürülebi­lir Kalkınma Enstitüsü (In­ternational Institute for Sus­tainable Development - IISD) tarafından hazırlanan yeni analiz, 2025 yılının başından Haziran 2026’ya kadar im­zalanan uluslararası ticaret anlaşmalarının yarısından fazlasında iklim iş birliğine açıkça yer verildiğini ortaya koydu. Aynı dönemde imzala­nan anlaşmaların üçte birin­den fazlası ise yenilenebilir enerjiye yönelik stratejik hü­kümler içeriyor.

Kurum, ticaret anlaşmala­rının iklim ve enerji boyutu­nu tek bir platformda izleme­yi mümkün kılmak amacıy­la çevrimiçi Trade & Climate Tracker (Ticaret ve İklim Ta­kipçisi) platformunu kullanı­ma sundu. Platform, 1 Ocak 2025'ten bu yana imzalanan 70'i aşkın uluslararası an­laşmayı haritalandırarak, bu metinlerin enerji dönüşümü­nü hangi alanlarda destekle­diğini ortaya koyuyor.

Anlaşmaların yüzde 58'inde iklim için iş birliği var

Kamuoyuna açık metinleri incelenen 46 anlaşmaya iliş­kin bulgular, iklim ve ener­ji konularının ticaret politi­kalarının ayrılmaz bir parça­sı haline geldiğini gösteriyor. Analize göre anlaşmaların yüzde 58’inde iklim iş bir­liği açık şekilde yer alırken, yüzde 40'ında emisyonların azaltılması için ortak çalış­ma vurgulanıyor. Metinlerin yarısından fazlasında ise or­mansızlaşmayla mücadeleye yönelik hükümler bulunuyor.

Enerji başlığı da anlaşma­larda öne çıkan konular ara­sında yer alıyor. İncelenen metinlerin yüzde 67’si enerji verimliliği, elektrik şebekele­ri ve enerji altyapısına ilişkin iş birliği hükümleri içerirken, yüzde 36’sında yenilenebi­lir enerji yatırımlarına yöne­lik düzenlemeler bulunuyor. IISD, yenilenebilir enerjinin son dönemde imzalanan ti­caret anlaşmalarında ülkele­ri ortak zeminde buluşturan önemli başlıklardan biri ha­line geldiğine dikkat çekiyor.

Kritik mineraller gündemde

Analiz, kritik hammaddele­rin de küresel ticaret günde­mindeki ağırlığını artırdığını ortaya koyuyor. İncelenen an­laşmaların yüzde 53’ü kritik minerallere ilişkin hükümler içeriyor. Bazı anlaşmalar bu kaynaklara erişimin güvence altına alınmasını hedeflerken, bazıları ise kritik madenlerin tedarik zincirlerinin güçlendi­rilmesine yönelik uluslararası iş birliklerine odaklanıyor.

IISD, bu eğilimin yalnızca iklim politikalarında iddia­lı ülkelerle sınırlı olmadığını, farklı ekonomik ve siyasi ön­celiklere sahip hükümetlerin de ticaret anlaşmalarında ik­lim ve enerji başlıklarına da­ha fazla yer vermeye başladı­ğını vurguluyor.

21. yüzyılın büyümesi iklime dayanıklı ekonomilere bağlı

Konuyla ilgili açıklama­da bulunan IISD Ticaret ve Sürdürülebilir Kalkınma Di­rektörü Alice Tipping, “Hü­kümetler, 21. yüzyılda büyü­menin ve kalkınmanın düşük karbonlu ve iklime dayanık­lı ekonomilere dayalı olacağı­nın farkında. Trade & Climate Tracker, bu dönüşümü görü­nür kılıyor” değerlendirme­sinde bulundu.

Ticaret diplomasisinde Yeşil Mutabakat etkisi

AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) gibi küresel tüzükler çok taraflı ticareti yeniden kuruyor. Ticaret anlaşmalarına giren iklim şartları, ihracatçı ülkeleri üretim süreçlerinde karbonsuzlaşmaya zorluyor. Temiz teknoloji standartlarına uymayan üreticilerin önümüzdeki 5 yıl içinde küresel pazarlardan alacağı payın yüzde 25 oranında düşeceği öngörülüyor.

Türkiye ihracatçısı için hem risk hem fırsat

Türkiye’nin toplam ihracatında AB’nin payı yüzde 41 seviyesindeyken, iklim odaklı ticaret anlaşmaları Türk sanayisi için hem bir risk hem de fırsat penceresi sunuyor. İmalat sektöründe yenilenebilir enerji kullanımı artarken, ihracatçıların karbon ayak izini düşürmek için yıllık yaklaşık 3.5 milyar dolarlık yeşil yatırımı hayata geçirmesi gerektiği hesaplanıyor.

Kaynak: DÜNYA - İSTANBUL