Turizm gideri, gelirden 3 kat daha hızlı büyüdü

YAYINLAMA 05 Ağustos 2026 00:00

GÜNCELLEME 05 Ağustos 2026 00:17

Ekonomim haberlerini Google'da daha sık görün Ekonomim'i tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyerek nitelikli haberlere daha kolay ulaşın.

MERVE YİĞİTCAN

Türkiye turizmde rekor ziyaretçi ve ciro hedeflerine odaklanırken, turizm bilançosunun detaylarına bakıldığında harcama dengesinin hızla bozulduğu görülüyor. Yurt içindeki yüksek enflasyon, konaklama ve yeme-içme maliyetlerindeki tırmanış nedeniyle tatilcilerin rotayı yurt dışına kırması, turizm giderlerindeki artış hızının turizm gelirlerini katlamasına yol açtı.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden yapılan derlemeye göre, son yıllarda turizm giderlerindeki artış hızı, gelirdeki büyüme performansını üçe katlamış durumda. Pandemi sonrası seyahat kısıtlamalarının kalktığı ve sektörün yeniden canlandığı 2021 yılından 2025 yılı sonuna kadar olan süreçte, turizm gelirleri yüzde 112,6 oranında artarak 30,3 milyar dolardan 64,4 milyar dolara yükseldi. Buna karşılık, yurt dışını ziyaret eden Türk vatandaşlarının harcamalarını kapsayan turizm gideri aynı dönemde yüzde 335,8 oranında sıçrama yaparak 2,2 milyar dolardan 9,6 milyar dolara dayandı.

Giderlerin gelirlerden çok daha hızlı tırmandığı bu eğilim, 2026 yılının ikinci çeyrek verilerinde tüm çıplaklığıyla gözler önüne serildi. Normal koşullarda turizm sezonunun güçlü bir başlangıç yapması beklenen ikinci çeyrekte, turizm gelirleri geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,73 oranında gerileyerek 15 milyar 655 milyon dolara düştü. Buna karşın, yurt dışı seyahat harcamaları aralıksız artış trendini sürdürdü ve yüzde 7,35 oranında artarak 2 milyar 962 milyon dolara ulaştı.

Bu rakam, Türkiye'nin turizm bilançosunda bugüne kadar kaydedilen tüm zamanların en yüksek çeyreksel gider rekoru olarak kayıtlara geçti. Gelirdeki gerilemeye karşın giderdeki bu tırmanış, Türkiye'nin turizmden elde ettiği net döviz kazancını doğrudan baskıladı. 2026'nın ikinci çeyreğinde net turizm geliri, geçen yılın aynı dönemindeki 13,33 milyar dolar seviyesinden 12,69 milyar dolara indi.

Her 100 doların 19 doları yurtdışına çıktı

Tarihsel seriye bakıldığında aradaki makasın açılma hızı net olarak görülüyor. Buna göre, 2021 yılında kazanılan her 100 dolarlık turizm gelirinin sadece 7,27 doları yurt dışı seyahatlerde harcanıyordu. 2025 sonu itibarıyla bu tutar yüzde 14,90'a yani yaklaşık 15 dolara yükseldi. 2026 yılının ikinci çeyreğinde ise yurt dışı harcamaların turizm gelirine oranı rekor kırarak yüzde 18,93'e çıktı. Başka bir deyişle, turizmden kazanılan her 100 doların neredeyse 19 doları yerli turistler tarafından yurt dışına transfer edildi.

Net turizm geliri patinaj yapıyor

Yıllıklandırılmış verilere bakıldığında da tablo değişmiyor. Pandemi sonrasındaki hızlı toparlanma evresi olan 2021 yılında turizm gelirinin gideri karşılama oranı yüzde 1375,7 seviyesindeyken, 2023'ten itibaren bu oran hızla geriledi ve 2025 yılında yüzde 671,2'ye kadar düştü. 2025 üçüncü çeyrek ile 2026 ikinci çeyreği kapsayan son 12 aylık birikimli verilere göre ise net turizm geliri 54,78 milyar dolar seviyesinde patinaj yapmaya başladı. Gelir büyümesinin plato çizdiği, buna karşın giderlerin yüksek kalmaya devam ettiği bu yapısal kırılma, turizmin cari açığın finansmanındaki kaldıraç etkisini zayıflatıyor.

Enflasyon tatil tercihini değiştirdi

Sektör temsilcilerine göre, gider tarafındaki kontrolden çıkan büyüme hızının temelinde yurt içindeki konaklama, yeme-içme ve hizmet sektörlerindeki yüksek enflasyonist fiyat artışları yatarken; yurt içindeki tatil maliyetlerinin komşu ülkeler, adalardaki alternatifler ve vizesiz/kolay vizeli destinasyonların maliyetlerinin çok üzerine çıkması, vatandaşların tatil tercihlerini de değiştirdi.

Pandemi etkisinin geride kaldığı 2022 yılından bu yana gerçekleşen gelişim serisine bakıldığında, yurt dışı seyahatlerdeki ivme hem giden kişi sayısında hem de harcama hacminde net bir şekilde görülüyor. Buna göre, 2022 yılında yurt dışını ziyaret eden vatandaş sayısı 7,27 milyon seviyesindeyken, bu rakam 2023'te 11 milyonun, 2025 yılında ise yüzde 63,7’lik artışla 11,9 milyonun üzerine çıkarak tarihi rekor kırdı. 2026’nın sadece ikinci çeyreğinde yurt dışına çıkan vatandaş sayısı da geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 16,5 artışla 3,43 milyon kişiye ulaştı. Yerli turist trafiğindeki bu hızlı tırmanışa karşın, Türkiye'ye gelen yabancı turist cephesinde ise ivme kaybı dikkat çekiyor. 2022-2025 döneminde Türkiye'ye gelen ziyaretçi sayısı yüzde 24,4 artışla 51,37 milyondan 63,92 milyona yükselirken, artış hızı vatandaş çıkışının çok gerisinde kaldı. 2026'nın ikinci çeyreğinde ise gelen ziyaretçi sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,1 gerileyerek 15,58 milyon kişiye indi.

Vatandaşın harcaması yabancıya yaklaştı

Kişi başı ortalama harcamada ise tarihsel gelişime bakıldığında, 2022 yılında Türkiye'ye gelen yabancı turistlerin kişi başı ortalama harcaması 971 dolar iken, yurt dışına çıkan vatandaşın harcaması 702 dolar seviyesindeydi, yani vatandaş harcaması turistin yüzde 72,3'ü kadarıydı. 2025 yılına gelindiğinde turist harcaması 1008 dolara, vatandaş harcaması ise 807 dolara tırmandı. 2026'nın ikinci çeyreğinde ise yabancı turist tarafı kişi başı 1005 dolar seviyesinde kalırken, yurt dışına giden vatandaşın ortalama harcaması 863 dolara ulaştı. Böylece yurt dışına giden yerli seyahatçinin kişi başı harcaması, Türkiye'ye gelen yabancı turistin harcamasının yüzde 85,9’una kadar yaklaşarak tüm zamanların en yüksek oranına işaret etti.

Turist alışverişten kaçtı, estetiğe yatırım yaptı

YENER KARADENİZ/İSTANBUL

Yüksek enflasyonun etkisiyle Türkiye'nin birçok Avrupa ülkesinden daha pahalı hale gelmesi, yabancı turistlerin harcama tercihlerini değiştirdi. TÜİK verilerine göre Türkiye, 2026'nın ikinci çeyreğinde 15,8 milyon turist ağırlarken 15,66 milyar dolar turizm geliri elde etti. Bu gelirin 3,29 milyar doları yeme-içme, 1,22 milyar doları giyim ve ayakkabı, 512 milyon doları hediyelik eşya, 834 milyon doları ise sağlık harcamalarından oluştu.

İkinci çeyrekte yeme-içme harcamaları geçen yılki 3,13 milyar dolardan 3,29 milyar dolara yükseldi. Buna karşılık giyim ve ayakkabı harcamaları yüzde 22 düşerek 1,22 milyar dolara, hediyelik eşya harcamaları ise yüzde 14 azalarak 512 milyon dolara geriledi. Veriler, turistlerin yüksek fiyatlar nedeniyle alışverişten kaçınırken zorunlu harcamalarını sürdürdüğünü gösterdi.

Sağlık turizmi güçlü seyrini korudu. Sağlık harcamaları ikinci çeyrekte yüzde 11 artışla 834 milyon dolara çıktı. Saç ekimi, estetik cerrahi ve diğer medikal uygulamalara yönelik talep artışta belirleyici oldu.

Yılın ilk yarısında da benzer tablo görüldü. Yeme-içme harcamaları 5,90 milyar dolarla son dört yılın en yüksek seviyesine çıkarken giyim ve ayakkabı harcamaları 2,20 milyar dolarla 2023'ten bu yana en düşük ilk yarı seviyesine geriledi. Sağlık harcamaları 1,58 milyar dolara yükseldi. Alışveriş amacıyla gelen yabancı sayısı yüzde 8, sağlık amacıyla gelenlerin sayısı yüzde 22 azalmasına rağmen sağlık harcamalarının artması, kişi başına harcamanın yükseldiğine işaret etti.