İhracatın kaderini artık ‘ambalaj’ belirleyecek

İhracatın kaderini artık ‘ambalaj’ belirleyecek

Küresel ekonomide sürdürülebilirlik artık bir tercih değil, sanayi ve ihracat için temel varoluş şartına dönüştü. AB’nin yürürlüğe koyduğu 12 Ağustos 2026 kritik eşikli yeni ambalaj tüzüğü PPWR, ihracatçılarımız için devrim niteliğinde yükümlülükler getiriyor. ÇEVKO Vakfı Genel Sekreteri Mete İmer, ambalaj atığı yönetimi, DYS ve yeşil sanayi dönüşümünün detaylarını gazetemize anlattı.

13 Ağustos 2026 00:00

Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!

Başak Nur GÖKÇAM

Dünyamız, her yıl tüke­tilen 100 milyar ton­dan fazla hammad­denin yalnızca yüzde 7,2’sinin ekonomiye yeniden kazandı­rıldığı devasa bir kaynak kri­zinin eşiğinde duruyor. Kü­resel ölçekte oluşan ambalaj atıklarının ekonomik değeri yıllık 80 milyar doları aşar­ken, doğru kurgulanmamış geri dönüşüm süreçleri nede­niyle her yıl milyarlarca do­larlık hammadde çöplüklere gömülüyor.

Dünya ekonomisi doğrusal ‘al-kullan-at’ mode­linden döngüsel ‘azalt-yeni­den kullan-dönüştür’ modeli­ne radikal bir geçiş yaparken, sanayimizin en büyük tica­ret ortağı olan Avrupa Birliği (AB) bu dönüşümün standart­larını her geçen gün sertleş­tiriyor. Türkiye için ise yeşil dönüşüm, çevre koruma viz­yonunun ötesinde, yıllık 255 milyar doları bulan toplam ih­racatımızın yüzde 40’tan faz­lasını gerçekleştirdiğimiz Av­rupa pazarlarında var olabil­me mücadelesi olarak ifade edilebilir.

Avrupa Birliği’nin yeşil mu­tabakat vizyonu çerçevesinde kabul ettiği ve 11 Şubat 2025 tarihinde yürürlüğe giren Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü (PPWR), Türk ihra­catçıları için geri sayımı baş­lattı. Tüzüğün uygulama tak­viminin sanayimiz üzerin­deki etkisini değerlendiren ÇEVKO Vakfı Genel Sekre­teri Mete İmer, “AB Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü (PPWR) 11 Şubat 2025 tari­hinde yürürlüğe girmiş olup 12 Ağustos 2026 tarihinden itibaren fiilen uygulanmaya başlayacaktır.

Avrupa Komis­yonu, PPWR kapsamında­ki uygulamalara ışık tutmak adına Rehber Doküman ve Sıkça Sorulan Sorular metin­lerini yayımladı. 12 Ağustos 2026 tarihi sektorümüz için çok kritik bir eşiktir.

Özellik­le gıda ile temas eden amba­lajlarda PFAS kısıtlamaları ve Endişe Yaratan Maddeler (SoC) yükümlülükleri yürür­lüğe giriyor. Kısıtlamalar yal­nızca ambalaj malzemesi­ni değil; mürekkep, kaplama, laminasyon ve yapıştırıcı gi­bi tüm ambalaj bileşenlerini kapsamaktadır. Bu nedenle ambalaj üreticileri ve piyasa­ya süren işletmelerin tedarik­çilerinden güncel uygunluk değerlendirmesi ve teknik do­kümantasyon talep etmeleri şarttır” dedi.

AB pazarına ürün su­nan yerli üreticilerin huku­ki ve operasyonel sorumlu­luklarına da değinen İmer, “AB’ye ihracat yapan ekono­mik işletmelerimiz açısından PPWR’daki hükümlerin yeri­ne getirilmesinden AB’deki it­halatçılar sorumludur.

Ancak AB’ye ihracat yapan şirketle­rimize düşen temel görev, ora­daki ithalatçılarının uygunluk değerlendirmesi ile ilgili bel­ge, veri ve teknik rapor talep­lerini eksiksiz ve zamanın­da yerine getirmektir. Ayrıca Komisyon rehberinde amba­laj tanımı, ürünün kullanım amacı ve işlevine göre yeniden yorumlanıyor. Şirketlerimi­zin ürün portföylerini bu yeni yaklaşıma göre derhal incele­mesi gerekiyor” diye konuştu.

2030 hedefleri sanayi tasarım süreçlerini kökten değiştirecek

Mevzuatın ilerleyen yıllar­da getireceği zorunluluklara dikkat çeken Mete İmer, 2028 ve 2030 hedeflerinin sana­yi tasarım süreçlerini kökten değiştireceğini vurgulayarak, “12 Ağustos 2028 tarihinden itibaren AB genelinde ortak bir etiketleme sistemi uygu­lanması öngörülüyor. Avrupa Komisyonu etiketleme uygu­lamasında kısa süreli bir ge­cikme olacağını teyit etmiş ol­sa da bu süreç kaçınılmazdır.

En kritik dönüşüm ise 2030 yılında başlayacak. 2030 yı­lından itibaren piyasaya sü­rülen ambalajların geri dö­nüştürülebilirlik kriterlerini karşılaması zorunlu hale gele­cek. Buradaki en hassas nok­ta; geri dönüştürülebilirliğin kağıt üzerinde teorik bir özel­lik olarak değil, mevcut topla­ma, ayırma ve geri dönüşüm altyapılarında fiilen geri dö­nüştürülebilir olması şartıdır.

Bu kapsamda DfR yani ‘Geri Dönüşüm İçin Tasarım’ ilke­lerine uygun ambalaj tasarımı hayati önem taşıyor. Çok kat­manlı, kompozit veya ayrıştı­rılması zor ambalaj yapılarını şimdiden terk etmek zorun­dayız. Ayrıca 2030 ve 2040 yılları için plastik ambalajlar­da zorunlu geri dönüştürül­müş içerik kullanım hedefleri geliyor. Ambalaj minimizas­yonu yaklaşımı da güçleniyor; artık pazarlama veya raf gö­rünürlüğü gerekçeleriyle lü­zumsuz ambalaj kullanımı kabul edilmeyecek, ambalaj hacmi minimum seviyede tu­tulacaktır” bilgisini verdi.

Örnek proje: Cam Kurtaran

Sürdürülebilirlik ilkeleri­nin yalnızca teoride kalma­ması, yerel yönetimler ve özel sektör işbirlikleriyle sahaya yansıtılması gerektiğini belir­ten Mete İmer, Pendik’te yü­rütülen örnek projeyi aktardı: “Pendik Belediyesi ve ÇEV­KO Vakfı işbirliğiyle yürüttü­ğümüz Camkurtaran Proje­si, kafe, restoran ve yeme-iç­me işletmelerinde oluşan cam ambalaj atıklarının kaynağın­da ayrı toplanmasını amaç­lıyor.

Proje ilk aşamada Via­port, Neomarin, MarinTürk ve Pendorya gibi alışveriş ve yaşam merkezlerini içeren 63 noktada sahaya indi. İş­letmelerle birebir görüşerek cam atıkların ayrıştırılması ve toplama ekipmanları ko­nusunda eğitimler verdik. Uy­gulamanın başladığı günden bu yana yaklaşık 1,5 ay içeri­sinde 6,5 ton cam ambalaj atı­ğı toplanarak geri dönüşüme kazandırıldı. Cam, kalitesin­den hiçbir şey kaybetmeden sonsuz kez geri dönüştürüle­bilen döngüsel ekonominin en değerli hammaddesidir. Cam­kurtaran Projesi, yerel ölçek­te uygulanabilir, ölçülebilir ve tüm Türkiye’ye yaygınlaştırı­labilir mükemmel bir model oluşturmuştur.”

Atıkların büyük kısmı depozito sistemi dışında kalacak

Türkiye’de uygulamaya gi­ren Depozito Yönetim Sistemi (DYS) ve Genişletilmiş Üre­tici Sorumluluğu (GÜS) ko­nularında ÇEVKO Vakfı’nın vizyonunu açıklayan İmer, sistemlerin entegre çalışma­sının şart olduğunu söyleye­rek, “Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) koordinasyonunda yürütülen Depozito Yönetim Sistemi (DYS), 0,10 litre ile 3,01 litre arasındaki tek kul­lanımlık PET, cam ve metal içecek ambalajlarını kapsa­maktadır.

Sisteme dahil olan ürünlerin Depozito Bilgi Yö­netim Sistemi’ne (DBYS) kay­dedilmesi ve üzerinde DOA (Depozitosu Olan Ambalaj) işaretinin bulunması gerek­mektedir. DYS, içecek amba­lajlarının toplanmasında çok önemli bir araçtır. Ancak süt ürünleri, meyve oranı yüzde 50’den fazla olan meyve sula­rı, şaraplar, distile alkollü iç­kiler ve kompozit ambalaj­lar mevcut durumda depozi­to kapsamı dışındadır. Bu da gösteriyor ki ambalaj atıkları­nın çok büyük bir bölümü de­pozito sistemi dışında kalma­ya devam edecektir” dedi.

Tam da bu noktada kayna­ğında ayrı toplama ve Geniş­letilmiş Üretici Sorumluluğu (GÜS) modelinin bütüncül yapısının korunmasının kri­tik role sahip olduğunu belir­ten İmer, “Kâğıt, karton, plas­tik, metal, cam ve kompozit ambalajların oluştukları nok­tada evsel atıklardan ayrı bi­riktirilmesi vazgeçilmezdir.

ÇEVKO Vakfı olarak yaklaşık 35 yıllık tecrübemizle, izlene­bilir, doğrulanabilir ve şeffaf bir GÜS modelinin yeniden yapılandırılmasını savunuyo­ruz. Finansal sorumlulukları­nı yerine getiren üreticilerin geri kazanım ve atık yönetimi harcamalarının dikkate alına­cağı bir mekanizma, hem kay­nakların etkin kullanılmasını sağlayacak hem de ülkemizin döngüsel ekonomi hedefleri­ne ulaşmasında itici güç ola­caktır” diye ekledi.AB PPWR

düzenlemesi ve ihracatçılar için kritik takvim

1 Şubat 2025: PPWR tüzüğü resmi olarak yürürlüğe girdi.

30 Mart 2026: AB Komisyonu Rehber Doküman ve SSS metinlerini yayınladı.

12 Ağustos 2026: PFAS kimyasal kısıtlamaları ve SoC yükümlülükleri başlıyor. Mürekkep, tutkal ve kaplamalar dahil.

12 Ağustos 2028: AB genelinde uyumlaştırılmış ortak etiketleme sistemi zorunlu hale gelecek.

2030 eşiği: Tüm ambalajlarda 'Geri Dönüşüm İçin Tasarım' (DfR) şartı ve plastiklerde zorunlu geri dönüştürülmüş hammadde oranı uygulanacak.

Depozito Yönetim Sistemi (DYS) ve GÜS dengesi

Hacim ve tür kapsamı:

DYS; 0,10L ile 3,01L arasındaki PET, cam ve metal içecek ambalajlarını kapsıyor.

Zorunlu koşullar:

Ürünlerin DBYS kayıtlı olması ve ambalajında ‘DOA’ logosunun yer alması şart.

Kapsam dışı ürünler: %50 üzeri meyve suları, süt ürünleri, distile alkollü içkiler ve kompozit ambalajlar

DYS dışında.

Entegre çözüm:

Ambalaj atıklarının büyük kısmı DYS dışında kaldığı için Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (GÜS) ve kaynağında ayrı toplama sistemlerinin DYS ile birbirini tamamlayıcı kurgulanması gerekiyor.

Kaynak: DÜNYA - İSTANBUL