Yaşam döngüsünün sonuna gelen büyük kütleli yıldızların süpernova patlaması geçirmesinin ardından ortaya çıkan kara delikler, daha sonra etraftaki maddeleri tüketerek veya diğer kara deliklerle birleşerek daha büyük boyutlara ulaşabiliyor.
İlk yıldızların doğması, ömürlerinin sonunda kara deliklerin oluşması ve bunların birleşmesi uzun zaman alacağından, evrenin ilk dönemlerinde süper kütleli kara deliklere rastlanması pek beklenen bir şey değil.
fazla okuBu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Ancak NASA'nın James Webb Uzay Teleskobu (JWST), Büyük Patlama'dan sonraki 1 milyar yıl içinde bile böyle kara deliklerin varlığını kanıtlamıştı. Bulgular bilim insanlarının kafasını kurcalarken, evrenin ve kara deliklerin gelişimi hakkında bilinenlere meydan okuyor.
Max Planck Enstitüsü'nden Hannah Übler ve ekibi ise JWST'yle yaptıkları gözlemlerde bir o kadar tuhaf bir durumla karşılaştı.
Bilim insanları, 12,5 milyar yıl önce yola çıkan ışığı bugün Dünya'ya ulaşan J0148-4214 galaksisini inceliyordu. Yani galaksinin Büyük Patlama'dan 1,2 milyar yıl sonraki halini görüyorlardı. Gözlemler sırasında galaksinin merkezindeki madde yayılımının alışılmadık bir şekle sahip olduğunu fark ettiler.
Analizler sonucunda hidrojen gazının yüksek hızla hareket ettiği iki ayrı bölge saptadılar. Araştırmacılara göre bu bölgeler, iki kara deliğin çevresindeki yığılma disklerine işaret ediyor.
Aktif kara deliklerin çevrelerindeki gazı ve diğer maddeleri çekmesiyle yığılma diski denen yapılar oluşuyor. Diskteki madde, dış bölgelerden merkeze doğru ilerleyerek kara delik tarafından yutuluyor. Son derece parlak olabilen bu diskler, kara deliklerin dolaylı biçimde gözlemlenmesini sağlıyor.
Araştırmacılar süpernova veya başka olayların da yüksek hızlı hidrojen gazını içeren bölgeler oluşturabileceğini ancak gözlemlerinin, J0148-4214'ün merkezinde iki süper kütleli kara deliğe işaret ettiğini belirtiyor. Çalışmada yer almayan diğer uzmanlar da New Scientist'e, kara deliklerin en iyi açıklamayı sunduğunu söylüyor.
Ekip, merkezdeki iki kara deliğin arasında sadece 620 ışık yılı mesafe olduğunu ve muhtemelen birkaç yüz milyon yıl içinde birleşeceklerini hesapladı. Kara deliklerden birinin kütlesi Güneş'in yaklaşık 80 milyon, diğerininse 600 bin katı.
Galaksinin dış kesimlerinde, merkezdeki ikiliden yaklaşık 5 bin 500 ışık yılı uzakta üçüncü bir süper kütleli kara delik daha saptandı. Bu kara deliğin kütlesinin de Güneş'in 2 milyon katı olduğu tahmin ediliyor.
Bulguları hakemli dergi Astronomy and Astrophysics'te dün (12 Ağustos) yayımlanan çalışmanın başyazarı Übler, "Bu, uzak evrendeki tek bir galakside üç aktif kara deliğin varlığına dair ilk kanıt" diyerek ekliyor:
Bu keşif, erken evrendeki süreçlerin, büyük kütleli kara delikleri bir araya getirmede etkili olduğunu ve kütleçekim dalgası gözlemevleriyle gelecekte tespit etmeyi umduğumuz büyük kütleli kara delik birleşmelerine zemin hazırladığını gösteriyor.
Bilim insanları merkezdeki kara deliklerden küçük olanın, diğerinden çok daha fazla madde tükettiğini de saptadı. Hatta Eddington limiti diye bilinen ve böyle bir kara delik için belirlenen maksimum sınırı bile aştığını söylüyorlar.
Araştırmacılar, galakside üç kara delik bulunmasının ilk akla gelen açıklamasının, J0148-4214'ün üç galaksinin birleşiminden oluşması ve çarpışmayla birlikte her birinin kendi kara deliğini getirmesi olduğunu düşünüyor.
Ancak bilim insanları, üçüncü kara deliğin farklı bir yöne ilerlediği ve galaksiyi terk edebileceği ihtimalini de değerlendiriyor.
Übler, " İki kara delik birleştiğinde ortaya çıkan tek kara deliğin belirli bir yöne savrulabileceğini gösteren çok sayıda teorik çalışma var. Bu geri tepmenin yönü ve şiddeti, birleşen kara deliklerin dönüş özellikleri gibi etkenlere bağlı" diye açıklıyor.
Mevcut veriler kesin bir sonuca varmak için yeterli değil. Araştırmacılar daha fazla gözlemle, evrenin ilk dönemlerine dair gizemleri aydınlatmayı umuyor.
Independent Türkçe, Phys.org, IFLScience, New Scientist, Astronomy and Astrophysics
Derleyen: Büşra Ağaç
DAHA FAZLA OKUHakkında daha ayrıntılı: çeviriUzayKARA DELİKevren
DAHA FAZLA HABER OKU
ÇEVİRİ BİLİM
Yunusların şaşırtıcı avlanma yöntemi ilk kez kayda geçti
ÇEVİRİ BİLİM
Gemini rekor sürede 1 milyar kullanıcı barajını aştı
ÇEVİRİ BİLİM
Denisovalılar "Erling Haaland kadar uzun" olabilir
ÇEVİRİ BİLİM
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.