Alaattin Aktaş: Faiz Bir Daha Kolay Kolay Tek Haneye İnmez

Ekonomist Alaattin Aktaş, Hazine’nin iç borçlanma faizlerinde 2003’ten Temmuz 2026’ya kadar yaşanan değişimi ele aldı. Faizlerin 2010-2016 döneminde tek haneye indiğini hatırlatan Aktaş, 2021’de başlayan faiz indirimlerinin ardından Hazine’nin borçlanma maliyetlerinin hızla yükseldiğine dikkat çekti.

Aktaş, enflasyonun birkaç yıl içinde tek haneye indirilmesinin mümkün görünmediğini belirterek Hazine’nin yüksek faizle borçlanmaya devam edebileceğini savundu. “Faiz bir daha kolay kolay tek hanelere inmez” değerlendirmesinde bulunan Aktaş’ın “Otomobilde sıfırdan yüze, faizde dipten zirveye!” başlıklı yazısı şöyle:

Otomobilde sıfırdan yüze, faizde dipten zirveye!

Bakmayın zirveye dediğime; aslında zirvenin ne olduğu da tam olarak bilinmiyor ki…

Ama Hazine’nin iç borçlanma faizindeki seyre bakıp otomobildeki sıfırdan yüze nitelemesinin akla gelmemesi mümkün değil. Ancak otomobildeki sıfırdan yüze, performansa dayalı, olumlu yönde bir niteleme. Faizde ise durum tam tersi.

Hazine’nin çeşitli iç borçlanma yöntem ve araçları var. Bunlar temel olarak “kuponsuz senetlerle borçlanma, sabit getirili senetlerle borçlanma ve nakit borçlanma” başlıklarında toplanıyor.

İşte bu borçlanmaların faizi de bir dönem inilen düzey esas alındığında dipten zirveye uzanan bir eğri çiziyor. Her ne kadar son bir iki yılda yönünü biraz aşağı çevirmişse de dip noktaya göre hâlâ çok yüksek bir faiz söz konusu.

Faiz oranlarına ilişkin veriler 2003’ün ocak ayından bu yana var. Bu veriler, Maliye Bakanlığı’nın web sayfasında kamuya açık bir şekilde yer alıyor.

Yazımda söz konusu borçlanmalarda her yılın aralık ayında oluşan o yıla ait birikimli faiz oranının tablo ve grafiği yer alıyor. Bir diğer tablo ve grafikte de bu yıl her ay itibarıyla yıllık birikimli faizin nasıl seyrettiğini izlemek mümkün.

Tek haneden yüzde 40’lara…

2003’ten 2026’nın temmuzuna kadar uzanan dönem borçlanma faizinde tam anlamıyla bir çanak eğrisi oluştuğunu gösteriyor.

2003, hâlâ 2001 krizinin etkisinin hissedildiği, borçlanmanın kriz yüzünden yüksek faizle yapıldığı bir yıl. Zaten çanağın bir ucu 2003 yılındaki oranlar.

İzleyen yıldaki geçişe dikkat!

2003’ten 2004’e geçiş ne kadar belirgin!

Faiz oranları her üç borçlanmada da kabaca yarı yarıya azalmış; 20 puanı aşan gerilemeler söz konusu.

Faizdeki gerileme sonraki yıllarda da hız kesmekle birlikte sürüyor, sürüyor ve 2010 yılından itibaren tek haneye iniliyor. 2010-2016 dönemi Hazine’nin yıllık bazda tek haneli borçlanma lüksü yaşadığı yıllar. Çanağın dibi de orada oluşmuş zaten.

2018’de rahip krizi patlak veriyor ve o krizin etkileri bir sonraki yıla da sarkıyor. Faiz oranları yeniden yükseliyor.

2020’de bir kez daha yarı yarıya azalan oranlar. Hani tam işler yoluna girecek, faizler yine gerileyecek diye umulurken o da ne!

2021’de alınan çok radikal bir karar var. Faiz indirimi… Ama bu indirim faizlerin gerilemesi değil, artması gibi bir sonuç doğuruyor.

Ne kadar tuhaf değil mi; Merkez Bankası’nın faizi indiriliyor ama bunun sonucunda Hazine önceki yıllarla kıyaslandığında olmadık düzeylere yükselen ve şimdilik üç yıla yayılan çok yüksek faizlerle borçlanmak durumunda kalıyor.

Çünkü faiz, 2021’de indirilmemesi, hatta bir miktar artırılması gerekirken aşağı çekiliyor.

İşte bunun sonucunda 2003’ten 2026’ya, neredeyse çeyrek yüzyıllık bir dönemde Hazine’nin iç borçlanmasında tam bir çanak eğrisi oluşuyor.

“Hazine’nin borçlanma faizi son üç yılda bu dönemde Merkez Bankası faizi artırıldığı için yükseldi” denilebilir. İyi de, Merkez Bankası faizinin artırılması da önceki zamansız indirimin bir sonucu değil mi?

Ya sonrası…

Bundan sonra ne mi olur? Ne olmayacağını söyleyerek ne olabileceğinin yanıtını vermek mümkün.

Olmayacak şu: Faiz bir daha kolay kolay tek hanelere inmez, inmeyecek. İnmeyecek çünkü enflasyonu öyle üç beş yıl içinde tek haneye çekmek mümkün olmayacak.

Bundan sonra ne olabileceğine ilişkin sorunun yanıtı ortaya çıktı…

Yani bu faiz oranı uzun süre devam eder.

İşler daha olumsuz seyrederse ne mi olur? Daha kötünün, yani daha yüksek faizin sınırı yok ki!