İlk bakışta bu soru son derece doğal görünmektedir. Her siyasal toplum kendi varlığını sürdürmek ister. Devletlerin devamlılığı, kamu düzeninin korunması ve ortak yaşamın sürdürülebilmesi hukuk düzeninin temel amaçları arasında yer almaktadır. Hiçbir ciddi hukuk teorisi veya siyaset düşüncesi devletin tamamen önemsiz olduğunu iddia etmez. Çünkü devlet olmadan hukukun uygulanması, güvenliğin sağlanması ve kamusal hizmetlerin yürütülmesi son derece güçleşir. Bu nedenle beka fikrinin tamamen anlamsız veya gereksiz olduğunu söylemek mümkün değildir.
Ancak mesele burada başlamaktadır. Devletin korunması amacı ile devletin korunmasını her türlü siyasal ve hukuksal tartışmanın merkezine yerleştirmek aynı şey değildir. Beka fikri belirli sınırlar içerisinde meşru bir kaygı iken, zamanla bütün toplumsal sorunları açıklayan ve bütün reform taleplerini erteleyen bir paradigma haline dönüşebilmektedir. İşte eleştirilmesi gereken nokta da budur.
Çünkü tarihe bakıldığında devletlerin yalnızca dış saldırılar nedeniyle değil, iç katılıkları nedeniyle de zayıfladıkları görülmektedir. Bir devletin karşı karşıya olduğu riskler yalnızca sınırlarının ötesinden gelmez. Bazen çözülmeyen toplumsal sorunlar, ertelenen reformlar, büyüyen adaletsizlikler ve giderek zayıflayan toplumsal güven de devletlerin dayanıklılığını azaltabilmektedir. Bu nedenle gerçek soru devletin korunup korunmaması değil, devletin nasıl korunacağıdır.
fazla okuBu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Beka paradigmasının temel varsayımı şudur: Toplumsal değişim risklidir, bu nedenle dikkatle sınırlandırılmalıdır. Hak talepleri dikkatle kontrol edilmelidir. Yerel farklılıklar merkezi otorite tarafından yönetilmelidir. Toplumsal hareketlilik istikrarı tehdit edebilir. Bu nedenle öncelik düzenin korunmasıdır. Bu yaklaşım belirli tarihsel koşullar içerisinde anlaşılabilir görünmektedir. Özellikle savaşlar, işgaller, ayrılıkçı hareketler veya büyük güvenlik krizleri yaşayan toplumlarda bu refleks daha güçlü hale gelebilmektedir.
Ancak aynı yaklaşım zamanla kendi içinde yeni sorunlar üretmeye başlamaktadır. Çünkü toplumsal talepler tamamen ortadan kalkmaz. İnsanlar daha fazla özgürlük, daha fazla katılım, daha fazla adalet ve daha fazla temsil talep etmeye devam ederler. Eğer bu talepler sürekli olarak gelecekte ortaya çıkabilecek riskler gerekçe gösterilerek ertelenirse, çözülmesi gereken sorunlar birikmeye başlar. Böylece beka adına yapılan ertelemeler paradoksal biçimde yeni istikrarsızlık alanları üretebilir.
Modern siyaset teorisinin önemli bir kısmı tam da bu paradoksu incelemektedir. Devlet ile toplum arasındaki ilişkinin yalnızca güvenlik üzerinden kurulmasının uzun vadede sürdürülebilir olup olmadığı sorusu birçok düşünürün dikkatini çekmiştir. Özellikle Alexis de Tocqueville, John Stuart Mill ve daha yakın dönemde Jürgen Habermas gibi isimler, meşruiyetin yalnızca güçten değil toplumsal rızadan da beslendiğini vurgulamışlardır.
Bu noktada önemli bir ayrım yapmak gerekir. Güç ile meşruiyet aynı şey değildir. Bir devlet çok güçlü olabilir. Geniş bir bürokrasiye, etkili güvenlik kurumlarına ve güçlü yasal araçlara sahip olabilir. Ancak vatandaşlarının önemli bir kısmı kendisini sistemin eşit ortağı olarak görmüyorsa, o devletin meşruiyet zemini zamanla aşınmaya başlayabilir. Buna karşılık bazı devletler daha sınırlı araçlara sahip olmalarına rağmen yüksek düzeyde toplumsal güven üretebilirler. Çünkü insanlar o sistemi kendi sistemleri olarak görmektedir.
Beka paradigmasının en önemli sorunlarından biri de burada ortaya çıkmaktadır. Bu paradigma çoğu zaman devleti toplumdan bağımsız bir özne gibi düşünmektedir. Devlet korunacak, toplum ise bu korumanın nesnesi olacaktır. Oysa modern demokratik hukuk devletlerinde devlet ile toplum arasındaki ilişki bundan daha karmaşıktır. Devlet toplumdan ayrı bir varlık değildir. Devlet toplumun kurumsallaşmış biçimlerinden biridir. Dolayısıyla toplumu güçlendirmeden devleti güçlendirmek uzun vadede mümkün olmayabilir.
Türkiye'nin yakın tarihine bakıldığında bu gerilim açık biçimde görülebilmektedir. Birçok reform tartışması güvenlik eksenine taşınmış, birçok hak talebi devletin geleceği bağlamında değerlendirilmiş ve birçok toplumsal mesele doğrudan beka meselesi olarak tanımlanmıştır. Bu yaklaşım zaman zaman kısa vadeli siyasal faydalar sağlayabilmektedir. Ancak uzun vadede çözülmeyen sorunların maliyeti büyümektedir.
Örneğin yerel yönetimlerin güçlendirilmesi tartışmaları çoğu zaman yalnızca idari verimlilik açısından değerlendirilmemektedir. Kültürel haklar meselesi yalnızca insan hakları perspektifiyle ele alınmamaktadır. Sivil toplumun güçlenmesi veya karar alma süreçlerine katılımı da çoğu zaman yalnızca demokratikleşme bağlamında tartışılmamaktadır. Bütün bu meseleler hızla güvenlik eksenine çekilebilmektedir. Sonuç olarak tartışmaların merkezine sorunun kendisi değil, sorunun doğurabileceği varsayılan riskler yerleşmektedir.
Bu durumun en dikkat çekici sonucu reformların sürekli geleceğe ertelenmesidir. Toplumdan fedakârlık istenir. Biraz daha sabır talep edilir. Biraz daha güvenlik sağlandıktan sonra özgürlüklerin genişletileceği söylenir. Biraz daha ekonomik istikrar sağlandıktan sonra demokratikleşmenin hızlanacağı ifade edilir. Biraz daha güçlü bir devlet kurulduktan sonra toplumsal taleplerin karşılanacağı vaat edilir. Ancak bu "biraz daha" çoğu zaman sürekli ertelenen bir geleceğe dönüşebilir.
Bu noktada şu soruyu sormak gerekir: Bir toplum ne zaman yeterince güvenli hale gelir? Bir devlet ne zaman yeterince güçlü hale gelir? Reformların başlayabilmesi için gereken eşik tam olarak nerededir?
Bu soruların kesin cevapları yoktur. Çünkü güvenlik mutlak bir durum değildir. Her toplum her zaman belirli risklerle karşı karşıya olacaktır. Eğer özgürlüklerin genişlemesi için risklerin tamamen ortadan kalkması beklenirse, reform süreci sonsuza kadar ertelenebilir. İşte beka paradigmasının temel açmazlarından biri budur.
Bunun karşısında geliştirilen alternatif yaklaşım ise güvenlik ile özgürlüğü sıfır toplamlı bir ilişki olarak görmemektedir. Bu yaklaşıma göre bazı durumlarda özgürlüklerin genişlemesi güvenliği zayıflatmaz, tam tersine güçlendirebilir. İnsanlar kendilerini sistemin eşit ve meşru üyeleri olarak gördüklerinde ortak siyasal düzene daha fazla bağlılık geliştirebilirler. Katılım kanalları genişlediğinde toplumsal gerilimler daha barışçıl yollarla ifade edilebilir. Hukukun kapsayıcılığı arttığında siyasal meşruiyet güçlenebilir.
Bu nedenle günümüzün önemli hukuk ve siyaset tartışmalarından biri artık "güvenlik mi özgürlük mü?" sorusu değildir. Asıl soru şudur: Güvenliği özgürlüklerle birlikte nasıl inşa edebiliriz?
Türkiye açısından da mesele büyük ölçüde budur. Gerçek bir beka stratejisi yalnızca güvenlik kurumlarının güçlendirilmesinden ibaret değildir. Aynı zamanda toplumsal güvenin artırılmasını, hukuk devletinin güçlendirilmesini, adalet duygusunun yaygınlaştırılmasını ve vatandaşların sisteme aidiyetinin derinleştirilmesini de içerir.
Sonuç olarak beka paradigmasının eleştirisi devleti önemsiz görmek anlamına gelmez. Tam tersine devletin uzun vadeli dayanıklılığını daha geniş bir perspektiften değerlendirmektir. Güçlü devlet yalnızca tehditleri bertaraf eden devlet değildir. Güçlü devlet aynı zamanda vatandaşlarının güvenini kazanabilen, farklı toplumsal talepleri sisteme dahil edebilen ve değişimi yönetebilen devlettir.
Belki de modern hukuk devletinin önündeki en büyük görev budur: Devleti koruma düşüncesini, toplumu güçlendirme düşüncesiyle birleştirebilmek. Çünkü sonunda devleti ayakta tutan şey yalnızca kurumlar değil, o kurumlara inanmayı sürdüren insanlardır.
(Devam edecek…)
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
Hakkında daha ayrıntılı: BEKAdevletTOPLUMHasan Köse
DAHA FAZLA HABER OKU
Nabi Kırmızı Terörün çıkışından gelinen nokta: Çerçeve yasa
Gürsel Tokmakoğlu Suriye sahasında yeni gerginlik: İsrail'in Ebu Zuhur saldırısı
Dr. Osman Gazi Kandemir İsrail'in Suriye saldırısı Türkiye için ne anlama geliyor?
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.