Özbekistan’ın beş aşamalı büyüme, yapay zeka ve ihracat planına yaklaşık 1 milyar avro ayrıldı

Devlet Başkanı Şevket Mirziyoyev, ülkede 20 Ağustos’ta kutlanan Girişimciler Günü kapsamında, batı Özbekistan’daki Hive kentinde girişimcilerle yaptığı yıllık açık diyalog toplantısında bu önlemleri açıkladı.

Ülkenin dört bir yanından, ilçe stüdyoları üzerinden bağlananlar da dahil yaklaşık 25 bin iş dünyası temsilcisi toplantıya katıldı. Bu format beş yıl önce hayata geçirilmişti.

Resmî verilere göre, bu süre zarfında işletmelere kullandırılan kredi portföyü neredeyse üç katına çıkarak yaklaşık 33 milyar avroya ulaştı; şirketlerin sabit sermaye yatırımları da üç kat arttı.

Mirziyoyev, “Bugün girişimcilerimiz ‘iş kurma’ evresinden ‘sermayelerini büyütme’ evresine geçiyor” dedi.

Finansman ve işletme sermayesi

Hükümete göre, yeni bir dijital kredi portalı sayesinde işletmeler tek bir başvuru yaparak bankalardan rekabetçi teklifler alabilecek. Yeni girişimciler de çevrim içi başvuru ile yaklaşık 365 bin avroya kadar kredi talep edebilecek.

Ayrı bir teminat sistemi ise daha küçük şirketlerin daha büyük kredilere erişimini kolaylaştırmayı amaçlıyor. 10 milyar som’a (yaklaşık 731 bin avro) kadar olan kredilerde, işletmeler teminatın yalnızca yüzde 25’ini kendileri gösterecek; kalan yüzde 75’lik kısım devlet, İşletme Teminat Şirketi ve bankalar arasında paylaşılacak.

Bir diğer önlem, işletme sermayesini serbest bırakmayı hedefliyor. Otomatik elektrik ve gaz sayaç sistemlerine bağlı olan ve ödeme kurallarına uyan işletmelerin avans ödemeleri yüzde 100’den yüzde 15’e düşürülecek.

B.A. Technopark Genel Müdürü Goʻzal Tojimirzayeva, önceki sistemin şirketlerin ciddi tutarda sermayesini bloke edebildiğini söyledi.

“Bazen, birkaç fabrikamızda yalnızca avans ödemeleri için 20 milyar [1,5 milyon avro] ile 30 milyar som [2,2 milyon avro] harcamak zorunda kalıyorduk” dedi. “Artık oran yüzde 15’e indirildiği için, bu paranın önemli bir bölümü işletme sermayemizde kalacak.”

Bankalara ayrıca bilançolarında yer alan, toplam değeri yaklaşık 658 milyon avro olan 2 bin 500 gayrimenkulü, peşinat alınmaması ve faizsiz taksit imkânı gibi ayrıcalıklı koşullarla satma yetkisi verilecek. Bu düzenleme, doğrudan kamu harcaması değil, satışa sunulan varlıkların değeriyle ilgili.

Yapay zekâ ve sermayeye erişim

“10 Bin İşletme için Yapay Zekâ Ortağı” adlı yeni program kapsamında devlet, şirketlerin yapay zekâyı devreye alma maliyetlerinin yarısını karşılamayı planlıyor. Hükümete göre, yeni ürünler için modeller geliştiren şirketlere ayrıca süper bilgisayar kapasitesine ücretsiz erişim imkânı sağlanacak.

Programın ilk aşaması için en az 100 milyon dolar (yaklaşık 86 milyon avro) tahsis edildi.

Hükümet, büyük özel şirketlerin uluslararası sermaye piyasalarına erişimini de artırmak istediklerini belirtiyor.

Planlanan bir hızlandırma programı kapsamında hükümet, yıllık geliri 1 trilyon somun (yaklaşık 73 milyon avro) üzerinde olan 50 şirketi her yıl seçerek, bu şirketlerin halka arz için hazırlanması ve finansal raporlamalarının uluslararası standartlara uyumlu hale getirilmesi maliyetinin yarısını karşılayacak.

Açıklanan hedef, özel şirketlerin her yıl en az 1 milyar dolar (yaklaşık 862 milyon avro) tutarında yabancı sermaye çekmesini sağlamak; bu, kamu harcaması değil, özel finansman için konulan bir hedef.

İç pazarın ötesine açılmak

Paketin açıkça finanse edilen en büyük bölümünü ihracat oluşturuyor.

Hükümet, 1 milyar doların (yaklaşık 862 milyon avro) birleşik bir ihracat destek sistemine ayrılacağını söylüyor. Planlanan İhracat Navigatörü aracı, şirketlere dış talep, gümrük tarifeleri ve lojistik hakkında bilgi sağlamayı amaçlarken, yetkililer ihracat potansiyeli olan 100 ürünü belirlemeyi planlıyor.

Plan, 2 bin şirketteki üretimin dış pazarların gerekliliklerine uyarlanmasını da öngörüyor. Destekler, uluslararası marka oluşturma, çevrim içi pazar yerleri üzerinden satış ve uluslararası ihalelere katılım maliyetlerinin bir kısmını da karşılamayı hedefliyor.

Dubai ve Milano’da showroomları bulunan aydınlatma şirketi Miss Lighting’in başındaki Umida Rahmonova, yurt dışına açılmanın büyüyen işletmeler için doğal bir sonraki adım olduğunu söyledi.

“Küçük ölçekli işletmeden orta ölçekliye, oradan büyük ölçekli işletmeye geçtikten sonraki aşama, markayı geliştirmek ve ihracat pazarlarına tam anlamıyla girmek” diye konuştu.

Düzenleyici kurumlarla ilişkinin yeniden tanımlanması

Paket, denetimler, cezalar ve işletmelerle devlet kurumları arasındaki uyuşmazlıklara ilişkin değişiklikleri de içeriyor.

Küçük işletmeler, insan sağlığına zarar veya diğer işletmelerin çıkarlarına yönelik ihlallerle ilgili olanlar hariç, denetimlere karşı üç yıllık bir moratoryumdan yararlanacak. Hükümete göre, işletmelere kesilen para cezaları da ortalama yarı yarıya azaltılacak.

Hükümet, gelecek yıldan itibaren “girişimci lehine karine” olarak adlandırdığı bir ilkeyi yürürlüğe koymayı planlıyor: Bir işletmenin kusurlu olduğuna mahkemece karar verilene kadar, para cezası ya da başka yaptırım uygulanmayacak.

Avukatlar ve Hukuk Danışmanları Derneği Başkanı Davronbek Ahmatov, bu değişikliğin ispat yükünü devlete kaydıracağını söyledi.

“Daha önce genellikle girişimcilerin haklı olduklarını kanıtlaması gerekiyordu” dedi. “Artık bunun tersini ispatlamak zorunda kalacak olan devlet kurumları olacak.”

Paket, hâlihazırda yürürlükte olan önlemleri, ileride uygulanmak üzere duyurulan yenileriyle birleştiriyor. İşletmeler açısından etkisi ise nihayetinde, yeni finansman araçlarının, daha düşük peşin maliyetlerin, ihracat desteklerinin ve düzenleyici değişikliklerin pratikte nasıl işleyeceğine bağlı olacak.