İhracatçılardan döviz dönüşüm desteğinde yeni düzenleme önerileri

Döviz pozisyonunda net hesaplama önerisi Destek limitlerinde sektörel farklılık vurgusu Bankalarda iş yükünü azaltacak dijital altyapı çağrısı Reeskont kredileriyle desteğin birlikte uygulanması istendi Uygulama sonrası etki analizi önerisi

ESKİŞEHİR /EKONOMİ

Dış Ticarete Yön Verenler Derneği (DIŞYÖNDER) İhracat Komitesi, 1 Ekim 2026'da yürürlüğe giren döviz dönüşüm desteği düzenlemesinin ihracatçı firmalara olası etkilerini değerlendirerek uygulamanın iyileştirilmesine yönelik 9 maddelik öneri hazırladı.

Derneğin değerlendirmesinde, döviz dönüşüm desteğinin ihracatçıların döviz kaybını önlemesi açısından önemli bir araç olduğu belirtilirken uygulamanın idari maliyet, işlem süresi ve finansal hareket kabiliyeti üzerindeki etkilerine dikkat çekildi. Düzenlemenin temel yaklaşımının olumlu bulunduğu, ancak etkinliğin artırılması için bazı değişikliklere ihtiyaç duyulduğu ifade edildi.

DIŞYÖNDER Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Hakan Çınar ile İhracat Komitesi Başkanı ve Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Umut Rallas, değerlendirmelerinde düzenlemenin yüksek katma değer, istihdam ve döviz dönüşümünü teşvik eden yaklaşımını desteklediklerini belirtti.

Açıklamada, derneğin ihracatçılardan bankacılara, akademisyenlerden gümrük müşavirlerine uzanan üye yapısının çalışmaya farklı sektör ve meslek gruplarının bakış açısını yansıttığı kaydedilerek önerilerin başta Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) olmak üzere Ticaret Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı için yol gösterici olabileceği bildirildi.

Döviz pozisyonunda net hesaplama önerisi

DIŞYÖNDER'in önerileri arasında, mali müşavir veya yeminli mali müşavir onaylı döviz pozisyon bildirimlerinin geçerlilik süresinin uzatılması öne çıktı. Mevcut 15 günlük sürenin, düzenli döviz dönüşümü yapan ihracatçılar için ilave belge hazırlama maliyeti ve operasyonel iş yükü oluşturduğu belirtilerek sürenin en az bir aya, mümkünse üç aya çıkarılması önerildi.

Döviz pozisyonunun hesaplanma yöntemine ilişkin değerlendirmede ise yalnızca brüt döviz varlığının dikkate alınmasının firmaların gerçek finansal durumunu yansıtmayabileceği ifade edildi. Döviz cinsi kredi geri ödemeleri, ithalat ve ham madde ödemeleri ile kur riskinden korunma amacıyla tutulan dövizlerin de hesaba katılması gerektiği vurgulandı.

Bu kapsamda, destekten yararlanma koşullarının belirlenmesinde brüt döviz varlığı yerine net döviz pozisyonunun esas alınmasının daha sağlıklı sonuç vereceği değerlendirildi.

Dernek, yüzde 10'luk döviz pozisyon sınırının uygulanmasında da işletmelerin operasyonel ihtiyaçları ile spekülatif amaçlı döviz varlıklarının birbirinden ayrıştırılmasını istedi. Açıklamada, firmaların ticari yükümlülükleri ve doğal kur riskinden korunma mekanizmalarının dikkate alınmasının düzenlemenin ekonomik amacıyla daha uyumlu olacağı belirtildi.

Destek limitlerinde sektörel farklılık vurgusu

Firma destek limitlerinin faaliyet karı ve iş gücü maliyetleri üzerinden belirlenmesinin, özellikle üretici olmayan ancak yüksek ihracat hacmine sahip dış ticaret şirketlerinin destek kapasitesini azaltabileceği ifade edildi.

DIŞYÖNDER, mevcut ihracatçıların destek limitlerinin daraltılması yerine yüksek katma değerli, teknoloji yoğun, istihdam sağlayan veya stratejik sektörlerde faaliyet gösteren firmalara ilave destek oranları tanımlanmasını önerdi.

Böylece destek mekanizmasının yalnızca mevcut ihracat hacmini değil, üretim yapısını, istihdamı ve katma değer oluşturma kapasitesini de dikkate alan bir yapıya kavuşturulabileceği kaydedildi.

Bankalarda iş yükünü azaltacak dijital altyapı çağrısı

Düzenlemenin uygulanmasında firma limitleri, döviz pozisyonları ve belge uygunluklarının manuel olarak kontrol edilmesinin ihracatçılar, bankalar ve mali müşavirler arasında yoğun bir belge trafiğine yol açabileceği belirtildi.

Bu durumun işlem sürelerini uzatabileceği, bankaların operasyonel yükünü artırabileceği ve uygulamada farklılıklara neden olabileceği değerlendirmesine yer verildi.

DIŞYÖNDER, firmalara ilişkin finansal ve vergisel verilerin önemli bölümünün kamu kurumlarının dijital sistemlerinde bulunmasından hareketle kurumlar arası veri entegrasyonunun güçlendirilmesini önerdi. Merkezi ve dijital doğrulama altyapısıyla ihracatçıların tekrar eden belge sunma yükümlülüklerinin azaltılması ve uygulama standartlarının oluşturulması hedefleniyor.

Döviz dönüşüm kurunun açıklanma yöntemine ilişkin değerlendirmede de saat 11.00'de tek bir dönüşüm kuru açıklanmasının işlemleri günün belirli saatlerinde yoğunlaştırabileceği ifade edildi. Gün içinde birden fazla referans kur açıklanması veya dönüşüm işlemleri için daha geniş zaman aralıkları tanınması önerildi.

Reeskont kredileriyle desteğin birlikte uygulanması istendi

DIŞYÖNDER, TCMB döviz reeskont kredisi kullanan firmaların kredi vadeleri boyunca döviz dönüşüm desteğinin dışında tutulmasının, ihracat finansmanı ile döviz dönüşüm desteğini birbirini sınırlayan araçlara dönüştürebileceğine işaret etti.

Açıklamada, iki mekanizmanın birbirini dışlaması yerine ihracat finansmanı ve döviz dönüşümünü destekleyen tamamlayıcı politika araçları olarak birlikte çalışabileceği bir modelin değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.

Uygulama sonrası etki analizi önerisi

Dernek, düzenlemenin yürürlüğe girmesinin ardından ihracatçı firmalar, bankalar, serbest muhasebeci mali müşavir ve yeminli mali müşavir temsilcileri ile ilgili kamu kurumlarının katılımıyla kapsamlı bir uygulama ve etki değerlendirmesi yapılmasını da gündeme getirdi.

Bu çalışmada destek kullanım oranlarının, işlem sürelerinin, belge maliyetlerinin ve bankaların operasyonel süreçlerinin ölçülmesi; sonuçların firma ölçeğine göre karşılaştırılması önerildi.

DIŞYÖNDER'in değerlendirmesinde, döviz dönüşüm desteğinin başarısının yalnızca teşvik oranıyla ölçülemeyeceği vurgulandı. Erişilebilirlik, öngörülebilirlik, işlem hızı, idari maliyet ve uygulama kolaylığının da destek mekanizmasının etkinliğinde belirleyici olduğu ifade edildi.

Dernek, temel hedeflerinin döviz dönüşümünü teşvik ederken ihracatçıların finansal ve operasyonel hareket kabiliyetini kısıtlamayan, dijitalleşmiş, ölçülebilir ve sürdürülebilir bir uygulama modelinin oluşturulması olduğunu bildirdi.