Uzun süren kuraklık, aşırı sıcaklar ve iklim değişikliği, Avrupa’nın en uzun ikinci nehri olan Tuna Nehri'nin 2026 yazında rekor düşük seviyelere ulaşmasının başlıca nedenleridir; bunlara nehir havzasında uzun vadeli insan müdahaleleri de eklenmiştir.
2026 yılının Temmuz sonu-Ağustos başı itibarıyla, Avrupa'nın ikinci en uzun nehri olan ve Almanya'dan Karadeniz'e kadar 10 ülkeden geçen Tuna Nehri'nin bazı bölümlerinde su seviyeleri tarihi düşük seviyelere ulaştı.
İklim değişikliği sadece yerel bir hava sorun değil, tüm kritik altyapılar için sistemik bir tehdit olduğunun açık bir kanıtıdır:
• Enerji güvenliği: En bağımsız ve istikrarlı enerji kaynakları (nükleer enerji gibi) bile su kaynaklarına ve çevresel koşullara büyük ölçüde bağlıdır.
• Ekonomi ve sanayi: Düşük nehir seviyeleri sadece enerji santrallerini durdurmakla kalmaz; iç su yollarını, ağır sanayi soğutmasını ve hammadde tedarik zincirlerini de aksatır.
• Kısır döngü: Yükselen sıcaklıklar (klima için) enerji talebini artırırken aynı zamanda enerji üretim kapasitemizi de önemli ölçüde azaltıyor.
Tuna Nehri'nin kurumasının başlıca nedenleri şiddetli yağış eksikliği ve kuraklık: Yukarı ve orta Tuna havzasının büyük bir bölümünde (Almanya, Avusturya, Slovakya, Macaristan ve Balkanların bazı bölgeleri) aylardır ortalamanın çok altında yağış görüldü; bu durum, sınırlı kar örtüsüyle kurak bir kış ve kurak bir ilkbahar/yaz mevsimini de içeriyor.
Macaristan'ın başkenti Budapeşte'de, ulusal su idaresi Çarşamba sabahı Tuna Nehri'nin su seviyesini 23 santimetre olarak ölçtü; bu, 2018'de kaydedilen önceki tüm zamanların en düşük seviyesi olan 33 santimetrenin oldukça altında. Bazı ölçüm cihazları Ağustos başlarına kadar düşüşün devam ettiğini gösteriyor.
Macaristan Meteoroloji Servisi'ne göre, 90 günlük yağış toplamları, çok yıllık ortalamalara kıyasla ülke genelinde neredeyse her yerde 80-130 milimetre daha düşük.
Romanya girişindeki Tuna Nehri debileri, mevsimsel ortalamaların yaklaşık üçte biri kadar (tipik ~4.700 m³/s'ye karşılık yaklaşık 1.500-1.700 m³/s) düştü. Kum tepeleri, kayalar ve hatta eski batıklar ortaya çıktı.
Orta Avrupa'nın büyük bir kısmında yılın büyük bölümünde ardı ardına gelen sıcak hava dalgaları buharlaşmayı hızlandırarak su yollarının kurumasına neden oldu.
Nehrin hacmi büyük ölçüde yukarı havzada belirlendiği için, daha aşağı havzadaki yerel yağışlar (örneğin Romanya'nın bazı bölgelerinde) bunu telafi edemiyor. Yüksek basınç sistemleri, nem taşıyan hava koşullarını defalarca engelledi.
Sıcak hava dalgaları ve artan buharlaşma: Ardı ardına gelen aşırı sıcaklar toprakları ve bitki örtüsünü kuruttu, bitkilerin su kullanımını artırdı ve araziden ve nehirden buharlaşmayı hızlandırdı. Daha sıcak temel sıcaklıklar, kurak dönemlerin akışları azaltmada daha etkili olmasını sağlar. Daha ılıman kışlar ayrıca, normalde ilkbahar sonu ve yaz seviyelerini destekleyen kar örtüsünü ve dağ erime sularının katkısını da azalttı.
İklim değişikliğinin şiddetlenmesi: Bilimsel analizler (Dünya Hava Durumu Atıfı da dahil olmak üzere) insan kaynaklı ısınmanın kuraklık koşullarını önemli ölçüde daha şiddetli ve daha olası hale getirdiğini göstermektedir. Avrupa, küresel ortalamadan daha hızlı ısınıyor ve bu da hem ısıyı hem de yağış eksikliğinin hidrolojik etkilerini yoğunlaştırıyor. Benzer düşük su seviyeleri son yıllarda (örneğin 2018, 2022) yaşandı ve uzmanlar, global ölçekte sera gazı emisyon azaltımı yapılmadığı takdirde bunların daha sık yaşanmasının muhtemel olduğu konusunda uyarıyor.
Tarihsel insan müdahaleleri: On yıllarca süren nehir mühendisliği çalışmaları—kanalların düzleştirilmesi, barajlar inşa edilmesi, taşkın yataklarının ve sulak alanların kesilmesi (özellikle havzanın bazı bölgelerinde tarım arazilerini genişletmek için 20. yüzyıl ortalarındaki politikalar kapsamında), ormansızlaştırma ve yüzeylerin kapatılması—manzaranın doğal "sünger" kapasitesini azalttı. Yağmur, nehre ve yeraltı sularına yavaşça sızıp salınmak yerine hızla akıp gidiyor, bu da sistemi hem kuraklık hem de sel gibi aşırı olaylara karşı daha savunmasız hale getiriyor.
Önümüzdeki günlerde önemli bir yağış beklenmemesi ve bölge genelinde sıcaklıkların 38 °C’nin üzerine çıkması öngörüldüğü için nehrin su seviyesinin daha da düşmesi bekleniyor.
Avusturya, cuma günü Viyana'nın batısındaki Wieselburg kasabasında 40,3 °C ile şimdiye kadarki en yüksek Temmuz ayı sıcaklığını kaydetti. Avusturya ulusal meteoroloji ajansı Geosphere Austria'ya göre ülke zaten "aşırı" bir kuraklık yaşıyor. Meteoroloji ajansı Çarşamba günü yaptığı açıklamada, "Yıl başından bu yana yağış miktarı normal seviyelerin yaklaşık yüzde 30 altında seyretti" dedi.
Macaristan Ulusal Meteoroloji Servisi Hungaro Met, önümüzdeki günlerde hava sıcaklıklarının 40 derecenin üzerine çıkacağını tahmin ediyor. Perşembe günü beklenen 42 derece sıcaklığın ise bu yaz kaydedilen ulusal sıcaklık rekoruna eşit olması bekleniyor. Perşembe günü beklenen 42 derece sıcaklığın ise bu yaz kaydedilen ulusal sıcaklık rekoruna eşit olması bekleniyor.
Tuna Nehri tamamen yok olmuyor ve seviyeleri mevsimsel olarak dalgalanıyor, ancak meteorolojik kuraklık, ısıya bağlı buharlaşma kayıpları, azalan kar/buzul girdileri ve daha az dirençli bir havza birleşimi, 2026 yılında olağanüstü düşük seviyelere yol açtı. Yetkililer ve bilim insanları, gelecekte bu tür olayların sıklığını ve şiddetini azaltmak için sulak alanların restore edilmesi, su yönetiminin iyileştirilmesi ve sera gazı emisyonlarının ele alınması gerektiğini vurguluyor.
Tuna Nehri üzerinde aktif olarak faaliyet gösteren en önemli nükleer güç santralleri Macaristan'daki Paks Nükleer Güç Santrali, Romanya'daki Cernavodă Nükleer Güç Santrali ve Bulgaristan'daki Kozloduy Nükleer Enerji Santrali'dir. Bu tesisler, reaktör kalbini soğutmak için ihtiyaç duydukları devasa miktardaki suyu doğrudan Tuna Nehri'nden çekerler.
Nükleer santraller büyük miktarlarda soğutma suyu kullanır, ancak miktarı santralin büyüklüğüne, termal verimliliğine, konumuna ve özellikle soğutma sistemi türüne göre büyük ölçüde değişir. Suyun çoğu çekilir (nehir, göl veya okyanus gibi bir kaynaktan alınır), türbinleri çalıştırdıktan sonra buharı yoğunlaştırmak için dolaştırılır ve daha sonra genellikle biraz daha sıcak olarak geri verilir. Sadece küçük bir kısmı tüketilir (esas olarak buharlaşma yoluyla kaybolur).
Tek geçişli sistemler: Megavat-saat (MWh) başına günde 4,6 milyar litre arasında değişen muazzam miktarda su çeker; ancak bunun yaklaşık yüzde 99'unu biraz daha yüksek bir sıcaklıkta kaynağa geri döndürür.
Kapalı döngü soğutma kuleleri: MWh başına sadece 3.028 ila 4.164 litre su çekerek çok daha az su tüketir, ancak suyun büyük bir kısmı kulelerdeki buharlaşma nedeniyle kalıcı olarak kaybedildiğinden net tüketim oranı daha yüksektir.
Genel tüketim tahminleri: Nükleer Enerji Enstitüsü, üretim için toplam net su tüketiminin, santral tasarımına ve yerel iklim koşullarına bağlı olarak MWh başına yaklaşık 1.514 ila 2.725 litre arasında olduğunu tahmin etmektedir.
Diğer yandan nükleer santrallerin buhar sistemlerinden çıkan atık ısıyı uzaklaştırmak için nehirlere bağımlıdır. Su seviyeleri düştüğünde, daha az soğutma suyu bulunur ve nehirler çok ısındığında, çevresel sınırlamalar nedeniyle işletmeciler ısıtılmış suyu tekrar nehre boşaltmaktan alıkonulabilir.
Yüzde 100 nominal güçte soğutma suyu giriş sıcaklığındaki ek her 1 °C’lik artış başına yaklaşık 0,67 MW’lık bir net güç kaybı olarak nicel olarak ifade etmektedir.
Yasal izinler, sucul yaşamı korumak amacıyla genellikle çevreye yapılan deşarj sıcaklıklarına üst sınır getirir veya ortam su sıcaklığının üzerindeki sıcaklık artışını kısıtlar; bu kapsamda, genellikle atık suyun maksimum mutlak sıcaklığı (örneğin 28 °C ila 30 °C) sınırlandırılır ve izin verilen yerel sıcaklık artışı (genellikle 1,5 °C ile 3 °C arasında) kısıtlanır.
Nükleer santraller için Tuna Nehri'nin hayati bir önemi vardır; ancak nehirdeki hidrolojik değişimler enerji arzını doğrudan durma noktasına getirebilmektedir:
Su seviyesinin düşmesi: Nehir suları rekor düzeyde çekildiğinde, santrallerin güvenli soğutma suyu alma pompaları veya boru nozulları nehir yatağına ulaşamaz hale gelir. Bu durum reaktörlerin güvenli şekilde soğutulmasını imkânsız kılar. Suyu azalan Tuna Nehri, havza üzerindeki birçok ülkenin nükleer enerji üretimini de etkiliyor.
Su sıcaklığının artması: Çevre düzenlemeleri uyarınca, santrallerin nehre geri deşarj ettiği sıcak suyun nehir ekosistemini (balık popülasyonunu vb.) öldürmemesi gerekir. Nehir suyu hâlihazırda çok sıcak olduğunda santraller üretimi düşürmek veya tamamen durmak zorundadır.
Güncel durum: Yaşanan tarihi kuraklık nedeniyle Tuna'daki su seviyeleri kritik sınırların altına inmiştir. Romanya'daki Cernavodă santralinin 2 reaktörü tamamen devre dışı kalırken, Macaristan'daki Paks santrali de aşamalı kapatmaların ardından tamamen durma riskiyle karşı karşıya kalmıştır.
Denizcilik ve turizm: Kargo mavnaları çok düşük kapasiteyle (çoğu zaman yüzde 20-40 veya daha az) çalışıyor. Nehir turları ve gezi tekneleri iptal edildi, güzergâhları değiştirildi veya çok daha yukarıda demirlemeye zorlandı. Bazı gemiler karaya oturdu.
Macaristan’ın merkezinde yer alan bu 1.916 MW'lık Paks nükleer santral, ülkenin elektrik ihtiyacının yüzde 40’ını karşılayan 4 adet Rus yapımı reaktöre sahiptir. Nehir seviyesinin tarihsel en düşük seviyelerin çok altına düşmesi nedeniyle, su seviyesi santralin pompa emme girişlerinin altına gerilemiştir. 4 Ağustos sabahına kadar santral, 1.916 MW'tan 240 MW'lık tek bir türbine düşürülmüştür. Sonuç olarak, santral benzeri görülmemiş bir şekilde tamamen kapatılmak zorunda kalmıştır; bu, 44 yıllık işletme tarihinde yaşanan ilk tam durdurma olmuştur.
Tuna Nehri’nin rekor düzeyde alçalmasıyla kuraklık, Macaristan’ın tek nükleer santralinin kapatılmasına neden oldu; ülke elektrik kesintilerine hazırlanıyor.
Santral soğutma suyunu Tuna Nehri'nden almaktadır ve kuraklık dönemlerinde (örneğin, Temmuz-Ağustos 2026) nehir seviyelerinin rekor düşük seviyelere inmesi nedeniyle önemli üretim düşüşleri veya tamamen kapanma riskleriyle karşı karşıya kalmıştır.
Macaristan 3 Ağustos 2026’dan itibaren, elektrik talebini azaltmak amacıyla demiryolu kargo hizmetleri 15:00 ile 20:00 arasında durdurulacak. Hükümet ayrıca kamu sektörü çalışanlarının 3 Ağustos Pazartesi gününden itibaren haftanın ilk 3 günü evden çalışmasını emredecek ve şirketlerden de mümkün olan her yerde aynı uygulamayı yapmalarını isteyecek.
Macaristan'daki kamu binalarındaki projektörlerin ve zorunlu olmayan aydınlatmaların da kapatılacağını belirterek, rekor düşük su seviyelerinin en çok etkilenen bölgelerde su tüketimi kısıtlamalarını da beraberinde getirdiğini sözlerine ekledi.
Macar yetkililer, vatandaşlardan akşam 17:00 ile 22:00 saatleri arasında en yoğun enerji kullanımını azaltmalarını, elektrikli araçları şarj etmekten kaçınmalarını ve klimaları kapatmalarını isterken, otomobil üreticileri ve batarya üreticilerine de elektrik ve su tüketimini azaltmaları talimatı verildi.
Macaristan yetkililerinin pazartesi günü yaptığı açıklamada, bu enerji tasarrufu kampanyasının bir önceki gün elektrik tüketimini 700 megawatt azalttığını vurguladı ve Macarlara çabalarından dolayı teşekkür etti.
Tuna Nehri’nin aşağı kesimlerinde yer alan bu tesis, normalde Romanya’nın elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 20’sini karşılamaktadır. Acil hidrolojik koşullar nedeniyle, nehrin derinliği güvenli soğutmayı garanti edemeyecek kadar azaldığından, işletmeciler her 2 reaktörü de kontrollü bir şekilde kapatmak zorunda kalmıştır. Romanya, nehirden gelen kalan akışı tesisin su girişlerine fiziksel olarak yönlendirmek amacıyla geçici metal mavna bariyerleri inşa etmek üzere acil durum fonları ayırmıştır.
Romanya'da, Tuna Nehri'nin su akışının tipik bir Temmuz ayı ortalamasının yaklaşık üçte biri olan saniyede 1.630 metreküpe düşmesi üzerine, normalde ülkenin elektrik ihtiyacının beşte birini karşılayan Romanya devlet nükleer enerji şirketi Nuclearelectrica, geçen haftanın başlarında 2 reaktöründen birini kapattı.
Romanya, Cernavoda nükleer santralinin çalışmaya devam etmesi için Tuna Nehri'nde bir kaya parçasını kontrollü bir şekilde patlattı.
Kozloduy, Bulgaristan sınırı boyunca Tuna Nehri’nin hemen yanında yer alsa da, tarihsel olarak daha gelişmiş derin su alım altyapısı ve alternatif soğutma sistemlerinden yararlanmaktadır; bu da tesisin, komşu santrallere kıyasla bölgesel kuraklıklara daha iyi dayanabilmesini sağlamaktadır. Bulgaristan'daki bu tesis, Tuna Nehri'ndeki su seviyesinin düşük olmasına rağmen şu ana kadar kapasitesini azaltmadı.
Tuna Nehri'nden sulama suyu kullanan çiftçiler tam anlamıyla çaresiz durumdalar.
Tuna Nehri üzerinde tarihî kalıntılar
Bulgaristan'da Tuna Nehri'nin yatağında mamut kemikleri keşfedildi; nehrin olağanüstü düşük su seviyesi, başka kalıntıların da gün yüzüne çıkmasına yol açabilir.
Profesör Nikolay Nenov, "Bu yüzde 100 bir mamut" diyerek, "Büyük olasılıkla Buzul Çağı'nda yaşamış bir yünlü mamut" olduğunu vurguladı.
Tuna Nehri’nin rekor düzeyde alçalmış su seviyesi, tarihin izlerini ortaya çıkarıyor:
• Tuna Nehri’ndeki rekor düzeyde düşük su seviyesi, geçtiğimiz günlerde Budapeşte’de bir “hayalet köprü”nün kalıntılarını ortaya çıkardı.
• Sırbistan (Prahovo) – 1944 yılında geri çekilen Üçüncü Reich orduları tarafından batırılan Alman gemileri suyun üstüne çıkıyor. Enkazların bir kısmında hâlâ mühimmat bulunuyor.
• Hırvatistan – II. Dünya Savaşı’nın sonlarında batırılan, 1937 yapımı Macar buharlı gemisi Fulton’un enkazı görünür hâle geldi.
• Bulgaristan – Nehrin düşük su seviyesi, mamut kemikleri ve diğer tarih öncesi kalıntıları gün yüzüne çıkardı.
• Macaristan – II. Dünya Savaşı’ndan kalma enkazlar, patlamamış mühimmatlar ve Orta Çağ'dan kalma taş mancınık mermileri ortaya çıktı.
Son 40 yılın en düşük seviyesine yaklaşan Tuna Nehri'ndeki su seviyesi alarm veriyor!
Doğal sınırları dikkate almadan kaynakları çıkarma ve tüketme modeli duvara tosluyor.
Döngüsel ekonomiye geçiş, sürdürülebilir su yönetimi ve enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi artık sadece çevresel tercihler değil, ulusal ve ekonomik güvenliğin temelidir.
⚠️ Kuraklık nedeniyle; ulaşım, tarımsal sulama ve enerji üretimi olumsuz etkileniyor.
Kaynaklar:
- https://apnews.com/article/hungary-nuclear-power-plant-shutdown-danube-drought-aebc3b54c9c5987e99c489b4652c91fe
- https://bbc.com/news/articles/cn0nqv05g0do
- https://www.independent.co.uk/news/world/europe/danube-river-nazi-warships-drought-b3025765.html
- https://www.dailymail.com/news/article-16024183/European-heatwave-forces-Hungary-shut-nuclear-plant-River-Danube-dries-Greece-continues-battle-huge-wildfires.html?ns_mchannel=rss&ns_campaign=1490&ito=social-twitter_mailonline
- https://www.theguardian.com/environment/2026/aug/01/eastern-europe-dried-up-rivers-tourism-energy-mammoth
- https://www.washingtontimes.com/news/2026/aug/1/drought-heat-grip-central-europe-record-low-danube-river-affects/?utm_source=Twitter&utm_medium=SocialFlow&utm_campaign=twtnl_x
- https://news.sky.com/story/hungary-to-shut-down-sole-nuclear-power-plant-as-danube-falls-to-record-low-13569304?dcmp=snt-sf-twitter
- https://www.hungarianconservative.com/articles/current/paks-last-turbine-operation-danube-water-level/
- https://www.ledevoir.com/actualites/environnement/999353/danube-est-si-bas-il-pousse-trois-pays-europe-est-bord-crise-energetique
- https://www.energylivenews.com/2026/08/03/heatwaves-expose-nuclear-powers-water-risk/
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0301421526003460
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
Hakkında daha ayrıntılı: Tuna NehriNÜKLEER SANTRALÇevrePROF. DR. MUSTAFA ÖZTÜRK
DAHA FAZLA HABER OKU
Gürsel Tokmakoğlu Mekke Ortak Savunma Anlaşması: Bölgesel dengede yeni bir eşik
Müjgan Halis Canımız neden sıkılmıyor artık?
Bayram Ali Akyüz Aile kuramayan Türkiye: Evlilikten mi, geleceksizlikten mi kaçılıyor?
Prof. Dr. Ali Arslan NATO 3.0'a göre Önasya Müşterek Muharip Ülkeler Komutanlığı'nın oluşumu
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.